Panamagie

onze verblijfsvergunning deel 485730184

2011-04-17T15:20:00.001-05:00

Het leek een gebed zonder einde te worden, onze verblijfsvergunning. We hebben al lang aan alle voorwaarden voldaan en een dozijn formulieren ingevuld, maar het duurde maar en het duurde maar. In 2008 hadden we een tijdelijke verblijfsvergunning van een jaar gekregen toen we het totale investeringsbedrag en al de bonnen ingeleverd hadden. Dat was min of meer volgens schema. Na een jaar moest dan het herbebossingsproject geëvalueerd worden. Als die evaluatie positief uitviel, konden we een definitieve verblijfsvergunning krijgen. In december 2009 kregen we (weer) een tijdelijke verblijfsvergunning voor drie maanden terwijl onze definitieve aanvrage in behandeling was.

In maart 2010 was Kees dus keurig terug in Panama in de hoop de definitieve verblijfsvergunning te ontvangen. Helaas, dat zat er niet in. Ons proces was wat vertraagd, vanwege andere dringendere activiteiten. We kregen weer een tijdelijke verblijfsvergunning, maar deze keer wel weer eentje voor een jaar. Dat leek wel gemakkelijk, een heel jaar, vooral omdat Kees nogal eens heen en weer reist tussen Panama en Angola, maar aan de andere kant ook wel weer een beetje zorgwekkend. Er werd kennelijk gerekend op nogal wat vertraging.

Dat viel achteraf nog mee, op 20 december 2010 werd onze aanvraag voor een permanente verblijfsvergunning goedgekeurd. In januari 2011 gingen we vol goede moed naar Panama stad, naar het kantoor van de immigratiedients om onze verblijfsvergunning op te halen. Ja, nee, zo eenvoudig was het nou ook weer niet. Eerst kregen we weer net zo’n tijdelijk kaartje als tevoren, maar deze keer wel één waarop was geschreven dat we een permanente verblijfsvergunning hebben. Ons definitieve identiteitsbewijs, dat zou nog volgen.

In maart 2011 kregen we te horen dat we naar Panama konden komen voor dit identiteitsbewijs. Daarvoor dienden we ons dit keer te vervoegen bij het ‘tribunal electoral‘ een soort burgerlijke stand, maar dan voor heel Panama. Gelukkig was Kees er toevallig ook weer, dus dat kwam goed uit. Op 1 april (geen grapje) stonden we op de stoep bij het ‘tribunal electoral‘. Na een half uurtje wachten mochten we ons presenteren bij de bevoegde instantie. We moesten alle persoonlijke gegevens op juistheid controleren, en de bevoegde instantie keek nog eens kritisch naar de pasfoto en naar ons gezicht, om te zien of dat nog een beetje op elkaar leek. Gelukkig hadden we er niet veel rimpels bijgekregen in de afgelopen drie jaar, dus ook die test doorstonden we met glans.

Vervolgens kregen we een briefje en de mededeling om ons te melden bij het volgende loket, alwaar er een foto van ons gemaakt zou worden en dan zou het identiteitsbewijs zeven dagen later klaar zijn (volgens alle Panamezen duurt dat echter minstens 14 dagen zoniet een maand). Affijn, nog één fase in het proces en nog één keer wachten en nu dan de laatste foto...

En klopten de gegevens wilt u natuurlijk nog weten. Ja hoor, op een klein detail na. We hebben weliswaar een vertaalde en genotarieerde kopie van onze huwelijksakte afgegeven bij de migratiedienst, maar omdat we ons huwelijk nog niet bij de Panamese burgerlijke stand geregistreerd hebben, zijn we allebei weer ongehuwd verklaard in Panama.

p.s. zodra we het indentiteitsbewijs hebben dan scannen we die en laden hem op, voor u om te bewonderen!

Alternatieve behuizing gezocht in Cerro Hoya, Mariato

2010-12-17T16:36:00.001-05:00

Nee, wij zoeken geen ander huis. Wij zijn erg gelukkig in onze bed & breakfast (www.hotelheliconiapanama.com), maar een stel grote groene ara’s (Ara ambiguus) is druk op zoek naar een nieuw nest. Het oude is namelijk ten onder gegaan aan de constante verherverbouwingen waar het stel jaar in jaar uit mee bezig was. Die hebben de stam van de cuipo (Cavanillesia platanifolia) zo ondermijnd dat de boom ter hoogte van het nest is afgeknapt tijdens een forse storm.
Nu broedt de grote groene ara (net als andere ara’s) vooral in holtes. Ze gebruiken het liefst een reeds bestaande holte die wordt vergroot tot het groot genoeg is. En dat is nogal groot, een grote groene ara is ruim 80 cm lang en wil graag zijn kont kunnen keren, dus een holte met een doorsnee van 90 cm is toch wel het minimum. Ara’s zitten ook graag hoog en droog, bij voorkeur een meter of 30 boven de grond. Dat soort holten is schaars, dus als ze er eenmaal een gevonden hebben, dan wordt die jarenlang gebruikt (en verherverbouwd). Ook dit stel deed dat al enkele jaren in die Cuipo die nu dus dood staat te gaan. Nu zijn grote bomen steeds schaarser dank zij de grootschalige ontbossing en grote bomen met een nestholte zijn nog veel schaarser. Er moest dus een nestkastje gebouwd en geïnstalleerd worden, liefst voor januari, want dan begint het broedseizoen.
Maar dan wel een nestkastje met een doorsnede van 90 cm, goed geïsoleerd en met een vals plafond erin om de bosvalk, die gek is op arakuikens, te foppen. En dat moet dan tenminste 25 meter hoog in een boom die pas op 30 m hoogte aan het vormen van zijtakken begint te denken.
Om dat voor elkaar te krijgen heeft Avifauna, een Panamese NGO die vogels beschermd, een team samengesteld van specialisten. Twee boomklimmers uit de VS (Joe en David), een Amerikaanse grote groene Ara ecoloog die in Panama woont (Gwen), een papagaainestkastenbouwer uit Cuba (Maikel) een Panamese specialist in nestkastecologie (Angel) en nog wat manusjes van alles uit Panama en Nederland.
In augustus werd een eerste poging gedaan om een andere boom (ook een cuipo) te beklimmen, maar dat lukte niet. De boom stond op een steile helling, er groeide van alles om heen en het regende dat het goot. De enige die in een boom klom die dag was Justino om een tak uit te weg te zagen. Maar Joe gaf niet op en kwam samen met David begin december terug. En hoewel de rest van Panama onder water liep bleef Mariato droog! Joe en David hadden een lijntje omhoog geschoten – bijna 40 meter naar de eerste tak! Konden ze eindelijk gaan klimmen. Er is geen boom onmogelijk voor Joe. Juan mocht het ook proberen en moe maar voldaan kwamen zij op maandagavond weer bij het hotel.
Een week ervoor was er door ons met behulp van Justino en zijn broer Davis al een metalen nest in elkaar gelast en groen geschilderd. Maar daar moest door Maikel nog wel een goed vals plafonnetje in gezet worden. En er moesten wat afwateringsgaatjes in de bodem geboord worden. Een tweede nest is gebouwd uit een plastic ton van 210 liter. Het derde nest is geheel gebouwd op de Cubaanse manier door Maikel, Justino en Kees. Daarbij wordt over een frame van stevig gaas jute gedrenkt in beton gehangen. Een beetje als papier maché, maar dan veel sterker. Daarna gaat er nog een laag cement tegenaan waar zaagsel en houtlijm is gemengd, zodat het toch een beetje op een boom lijkt (gelukkig is die cuipo nogal grijs van kleur). En ja, dat weegt als dieplood.
Intussen was er ook een lijn naar de eerste tak van de 2e Cuipo boom geschoten en werd het tijd om te proberen een nest omhoog te hijsen… Joe en David hingen in de boom en het nest werd opgetakeld. Nu kan zo’n nest natuurlijk niet met en paar spijkertjes tegen de stam getimmerd worden, of met een paar stukkies ijzerdraad of touw worden vastgebonden. IJzerdraad roest door en beschadigt de boom te veel. En touwen worden door de ara’s vroeger of later doorgebeten (die beesten slopen echt alles). Het nest werd tijdelijk met ijzerdraad opgehangen, tot we de juiste materialen hadden: staalkabels met plastic bekleed (tegen het roesten). En die kun je weer niet knopen, dus daar moeten weer speciale klemmen bijkomen waarmee je de boel aan elkaar bevestigd. En dan heb je natuurlijk een speciale tang nodig om die kabels als je op 30 m hoogte in een boom hangt op de juiste lengte af te kunnen knippen. Dat is Loes samen met Beatriz, de directeur van Avifauna in Santiago gaan kopen. Oh, en er moest ook nog een tak aan de ingang, voor de vogels om te landen.
Weer een dag later hing het nest aan de juiste kabels en nog een dag later hing ook de eens blauwe ton als een nest in de 2e Cuipo. Hoewel het nest lichter was, bleek het lastiger om hem op te hijsen want de boom zat vol lianen.
Het cubaanse nest moet nog drogen en zal begin Februari in een 3e nieuwe Cuipo omhoog gehesen worden. Misschien te laat voor dit seizoen maar dan kunnen de grote groene aras er vast aan wennen… Het kabel heeft overigens een capaciteit om 380 kg te dragen dus dat zit wel goed.
Als toetje, gingen we met Maikel en Beatriz nog even een bestaand nest bekijken in Cobachon, aan de andere kant van het Cerro Hoya park via de andere kant van het Azuero schiereiland te bereiken – tja het is duidelijk, de grote groene ara houdt van een huis met uitzicht!
Voor beelden van onze avonturen, zie: www.flickr.com/photos/tanagertourism

de azuero parkiet

2010-07-09T20:34:00.001-05:00

Juni is de maand van de Azuero Geverfde Parkiet of te wel de Pyrrhura picta eisenmanni. Deze vogel is endemisch voor Cerro Hoya wat betekent dat ze alleen voor komt in Cerro Hoya en nergens anders ter wereld. Ze werden voor het eerst beschreven in 1979 door Professor Delgado die ons in 2006 ook vertelde dat we Juan Velásquez moesten gaan bezoeken in Flores bij Cerro Hoya. De parkieten komen naar Juan’s boerderij die ook gedeeltelijk in he nationale park Cerro Hoya ligt.

Op de een of andere manier vond Venicio Wilson onze website en stuurde een mail. Van het een kwam het ander en na Venicio’s eerste bezoek met canadese toeristen vertelde hij als vogelgids aan andere leden van de Audubon vogel vereniging en aan de hele wereld dat de parkieten te zien zijn hier in Mariato District. Hij plaatste fotos op facebook en videos op youtube en vertelde Xenoris over deze speciale vogel… en met resultaat. Elk weekend deze maand zijn we vol geweest!

En nadat 3 groepen naar het vogelfeest geweest waren besloot ik mee te gaan met de 4e group na het ontbijt in ons hotel heliconia. Tenslotte moet je weten wat je promoot en tot dan toe had ik (noch Kees) deze parkiet gezien en we moesten fotos hebben voor onze nieuwe hotel website (nog heel erg onder constructie maar te bezichtigen op www.hotelheliconiapanama.com ). En ondanks de mooie digiscopen of hoe ze ook heten zetten veel mensen een niet zo’n geweldige camera op dat ding.

Uiteraard waren er bij deze 4e group ook goede fotografen en nu is het internet overspoeld met mooie plaatjes van de azuero parkiet en wij voegen er nu de onze aan toe.

Juan en Fanny en hun twee dochters zijn erg gelukkig met de attentie van de toeristen omdat ze ook betaald krijgen – vaak met een flinke fooi! We hopen nu dat hij verder kan bouwen aan zijn huis aan de Playita rivier… exact daar waar de vogels komen de vruchten van de Nance en vijg komen eten in groepen van 10 20 of 50. Het is wel handig dat de vogels elders slapen – net als de vogelaars – want zo komt iedereen op het erg schappelijk tijdstip half negen ‘s morgens aan voor het feest.

Nu ik de parkieten gezien heb en fotos heb is het volgende project het maken van t-shirts voor de verkoop. En ze zullen net zo mooi worden als de andere die gemaakt zijn als promotie materiaal voor ons. De laatste die nog ligt te drogen is van een rossige start kolibri. Voor fotos van zowel de azuero painted parakeet en het t-shirt (and many other photos) kijk als gewoonlijk op: http://www.flickr.com/photos/tanagertourism

Als je dit leest en ook een handgeschilderd t-shirt wilt schrijf ons dan een email (tanagertourism@gmail.com ). De prijs is $50 plus de kosten van het posten. De regel is dat het onderwerp een vogel of ander dier of boom moet zijn die voorkomt in Panama…

was centrum

2010-05-31T14:41:00.001-05:00

Tot voor kort behoorden wij tot het merendeel van de wereldbevolking die geen wasmachine bezat. Maar niet meer dus. Nu we een hotelletje hebben en in de vochtige tropen wonen is het na 15 jaar zover: we hebben een wasmachine met droger gekocht.
Toch hebben we hem nog niet gebruikt…

In Panama’s steden zijn vele winkels en zo ook in Santiago. We hadden nogal veel spaarpunten bij de Do-It Center en het apparaat was al lang geleden uitgezocht. Het washok naast de keuken is er op gebouwd, met waterafvoer en electiciteit. Maar grote dingen kopen kost tijd hier en dus op een vrijdag toog Loes zonder auto naar Santiago om het apparaat te bestellen, voor het geval het niet op voorraad was. De keuze werd gemeld aan de verkoopster, wasmachine op electriciteit droger op gas... en er bleek nog een apparaat in de winkel te staan. Heel goed. Nadenkend vroeg ik of we nog dingen er bij moesten kopen voor de installatie. Ja... een gasfles en zijn verbinding met slang enzo. Die hadden we al. En een buigbare aluminium afvoer buis voor de hete lucht. Die verkochten ze ook. Heel goed. En een “hembra” voor de gasaanvoerslang...
OK, betalen dan. Korting? Niet als je je punten wilt gebruiken... OK. De punten gaven 166 dollar korting en moeten inderdaad in een keer opgemaakt worden dus dat leek beter. Of ik de bedrijfsstatuten bij me had.... eh? Nee hoezo? Als je de punten inlevert voor de korting moeten ze je bedrijfsstatuten zien. Maar die hebben we toch aan jullie gegeven toen we de bedrijfsrekening opende? Die hebben jullie in het archief.... De dame ging naar achteren. Lastig. Chef erbij. Het moet echt. Als een soort identificatie. Het is niet zo dat ze niet kennen daar. Als ik kom weten de meeste kassa dames zo de rekening van tanager op te zoeken... OK zei ik, ik ben hier niet met de auto, ik kom dinsdag om het apparaat op te halen, ik kan dan een kopie meenemen toch? Dat was goed. Ik mocht betalen. Met cheque. Dat kan alleen als je een vast telefoonnummer heb want hun computer moet zo’n nummer registreren. Nu is er in het hele Mariato district geen vaste normale telefoon te bekennen en dat had al eerder problemen opgegeven, maar de oplossing is dat ik het telefoon nummer van de aannemer in Santiago gebruik. Dat weten ze bij de Do-it en de chef vond het goed.

Dinsdag ging ik met Justino en de auto naar Santiago. Het apparaat stond keurig in plastic ingepakt. Er waren vier man nodig om het apparaat op de auto te laden. De dag ervoor had ik nog eens goed in ons washok gekeken en het leek me wel handig om een langere gasslang te kopen en haken om het aan de muur te bevestigen en een kraan, want op de waterbuis zat gewoon een dopje. Ik vroeg ook hoelang de afvoer slang van het water bij de machine was. 6 tot 8 voet zei men. Dat leek lang genoeg.
Justino dacht dat ik een T-stuk voor de kraan nodig had en dat leek me wat overdreven. Er zijn immers genoeg andere kranen in het huis en zelfs een extra in het washok.

Affijn, zo ons best gedaan. De hele Moreno familie kwam erbij. De heren om de machine af te laden en naar het hok te brengen en de dames om dit technisch gemak in het huishouden te bewonderen en de kinderen om met de verpakking te spelen...

Laat het apparaat nu twee waterslangen voor aanvoer hebben... toch die T moeten kopen... en de stekker zit aan een veel te kort snoer.... en de afvoerwater buis is inderdaad wel 6 voet maar zodanig gemonteerd dat ie links uitkomt terwijl ons afvoer gat rechts zit....

Inmiddels hebben we een T gemonteerd en extra buizen tegen de muur gemonteerd naar de afwatering en dachten we dat we met een goede stekkerdoos als verlengsnoer er te zijn.... blijkt de stekkerontvangstdoos geen stroom te hebben...

Ondertussen heb ik de amerikaanse gebruiksaanwijzing gelezen en stapelt de was zich op, maar morgen komt de aannemer met de electricien!

Voor een foto van het wascentrum en andere photos zie
http://www.flickr.com/photos/tanagertourism

Diana's guestblog for us

2010-02-05T12:13:00.002-05:00

Ik ben een aanhanger van eerste indrukken en die van mij voor Panama begonnen op het vliegveld Tocumen, waar ik arriveerde vanuit een ijskoud en bevroren Engeland.

Wonend in Mozambique, werd ik verward door glimlachend vliegveld en douane personeel. ”Waarom glimlachen al die mensen naar me? Is er een verborgen agenda hier?” De keurige rij, die vlot doorliep, maakte dat ik in 15 minuten met mijn baggage en al uit het vliegveld was. Warmte omarmde me en ik ontdekte Loes die me verwelkomde.

Ik ben geen stadsmens maar ik voelde me goed in Panama stad, en dan vooral in de Casco Viejo (San Felipe), een ouder gedeelte van de stad dat smaakvol gerestaureerd wordt. De reis van Panama stad naar Santiago was een beetje een ’blur’ in een bus die slechts marginaal confortabeler was dan die in Mozambique. Het was donker toen we uiteindelijk aankwamen bij het Hotel Heliconia en op dat moment was ik tot niet meer in staat dan het vinden van mijn bed.

Voor fotos:

http://www.flickr.com/photos/tanagertourism

Ik had fotos gezien op het internet maar niets bereidde me voor op mijn uitzichten toen ik eindelijk mijn ogen opendeed. Het hotel heeft eenvoudige maar plezierige lijnen. De vier slaapkamers zijn kleurrijk, licht, luchtig en ruim met mooie badkamers. Dubbele deuren openen naar de veranda met in de achtergrond bomen groeiende op een heuvel. Kolibrivoeders hangen in bomen om de gasten zittend vanaf de veranda te laten genieten van deze exquisiete gekleurde vogels terwijl ze drinken van het zoete water.

De 8 hectaren land zijn erg heuvelig en veel werk is gedaan met het beplanten en het stimuleren van de groei van struiken en inheemse bomen. Er zijn twee rancho‘s met tenten en een keukenrancho en badkamer op het land op een redelijke afstand van het hotel. Deze zijn voor reizigers met een beperkt budget of voor diegene die dichter bij de natuur willen zijn. Een wandelroute over het land is in kaart gebracht en al wandelend kan men veel vogels, beesten en insecten zien.

Binnen gemakkelijke afstanden van het hotel zijn stranden, elk anders dan de voorgaande. Een mix van zand, grind, schelpen en drijfhout maken deze stranden een schatzoekers paradijs. Kees en Loes hebben sterke banden met de locale gemeenschappen en kunnen diverse activiteiten en tours organiseren.

Terwijl Kees de afgelopen 19 maanden werkte in Angola, droeg Loes de dagelijkse verantwoording met heel veel hard werk en nadenken voor deze mooie plek in Palmilla. Ga en ontdek het zelf, proef het Panamese leven, zie de unieke flora en fauna en geniet van het welkom en confort in Hotel Heliconia.

roche.diane@gmail.com

Email: tanagertourism@gmail.com of bel: +507 6866 9652

Vogels en andere beesten

2010-01-14T00:23:00.000-05:00

Ook op het land is er steeds meer te beleven. De geplantte bomen zijn enorm gegroeid en er zijn ook veel bomen, vooral guave’s, uit zichzelf opgekomen. Een aantal soorten, zoals de cecropias en de guaves, begint al te bloeien en vrucht te dragen. Ook zijn er steeds meer bloeiende struiken. De heliconias en gembers die we de afgelopen jaren gepland hebben, doen het uitstekend. Ook de ‘Stachytarpeta‘-stekjes die we uit de VS hebben gehaald zijn flink gegroeid.

Er valt dus veel meer fruit en nectar te halen op ons land. En dat trekt insecten, vogels en andere dieren aan. De afgelopen weken heb ik een aantal nieuwe vogelsoorten op ons terrein gevonden (Amerikaanse pygmee ijsvogel, gestreepte koekoek, dikbekorganist) en soorten die vroeger schaars waren, zoals de langsnavelsterkeelkolibrie, de ’lineated woodpecker‘ en de geelrugtroepiaal zien we nu regelmatig. Verder zien we ook steeds vaker ’bird-parties‘: verschillende soorten vogels die in een losse groep door het bos/struikgewas fourageren. Vooral tangaren houden wel van een feestje.

Het is moeilijk te zeggen of er ook meer reptielen en zoogdieren rondlopen, want die zijn meestal veel moeilijker te vinden dan vogels. We zien wel vaak eekhoorns. Die kunnen tegenwoordig vrij gemakkelijk ons land opkomen omdat de kruinen van sommige van onze bomen nu in contact zijn met de boomkruinen van de buren. De eekhoorns doen zich vooral tegoed aan de guaves. Volgens Justino hebben we ook heel veel konijnen op het land en daarom ook een aantal konijneneters. Onder die laatsten onder andere de gewone boa constrictor, een bedreigde diersoort die nu bij ons enig respijt krijgt.

We hebben ook al enige tijd een noordelijke spookvleermuis (Diclidurus albus) te gast. Deze spierwitte vleermuis (vandaar de naam?) heeft weliswaar een groot verspreidingsgebied (van Mexico tot oost Brazilië), maar is overal schaars. Er is verder niet veel meer over bekend dan dat ze vrij hoog vliegen en vooral motten eten, per nacht wel 1000. Maar goed, hij/zij is alleen, en zal dus geen groot effect hebben op de mottenpopulatie van Palmilla.

Terug na tien maanden

2009-12-20T15:00:00.000-05:00

De laatste keer dat ik (Kees) in Panama was, was rond 6 januari, pas in november kwam ik weer terug. En er is in die tijd enorm veel veranderd.

De B&B is bijna af en het ziet er allemaal heel mooi uit. Keurig afgewerkt, mooie materialen, lekker ruim opgezet, geweldig. Terwijl ik er was werden er nog meer deuren ingehangen, is de tooiletafvoer afgemaakt en het warme water aangesloten, zijn de tanks voor regenwateropslag scjhoongemaakt en is er een pomp voor gekocht en is er nog heel wat verlichting geïnstalleerd. De veranda’s zijn heerlijk ruim en je zit er koel en droog, kan ik uit ervaring vertellen.

Af is het nog niet, er moeten nog een aantal details afgewerkt worden en de rotzooi moet nog worden opgeruimd. En daarna moet er nog een mooie tuin worden aangelegd om de B&B nog beter te laten uitkomen. Zo wordt er aan één kant nog een vijver aangelegd en komt er een bloemenbak bij het restaurant. Vanwege de hellingen in het land steekt het gebouw daar nogal ver boven het maaiveld uit en dat gaan we dus een beetje camoufleren. Dan moet er ook nog een nieuwe brug gebouwd worden, zodat gasten die op de rancho’s willen logeren, straks niet vlak langs het hotel hoeven te lopen. We willen de boel toch zo opzetten dat iedereen z’n privacy heeft.

We krijgen nu constant te horen wanneer we nu eindelijk eens open gaan? Dat zal waarschijnlijk januari 2010 worden. We moeten namelijk nog wel een paar vergunningnen aanvragen voor we open kunnen gaan. Bovendien moeten we het ministerie van Financiën er nog van overtuigen dat we toch echt in zone 10 liggen. Dat is belangrijk, want dat levert belastingvoordeel op. Zone 10 is een zone waar de Panamese regering Tourisme wil stimuleren en wie daar in tourisme investeert, heeft recht op belastingaftrek. Nu houdt zone tien op aan de overkant van de weg, dus we zitten inderdaad aan de rand, maar toch echt aan de goede kant, volgens ons. We moeten de erkenning van het ministerie hebben voor we oficieel open gaan, anders verspelen we het recht op al die belastingvoordelen.

Helaas baseert het ministerie zich op een oude kaart of oude coordinaten en beweert dat we buiten zone 10 liggen. We hebben al bezoek gehad van het Panamese instituut voor Tourisme, dat het helemaal met ons eens is en er wordt dan ook gewerkt aan de erkenning. Maar wanneer die erkenning er komt, laten we het u weten.

De bouw is in volle gang

2009-07-23T14:42:00.001-05:00

U heeft al weer een tijdje niets nieuws op dit blog gezien en dat komt vooral omdat we het allemaal vreselijk druk hebben. Waarmee zullen we in dit en volgende blogs vertellen.

Ten eerste is de bouw nu eindelijk in volle gang. U herinnert zich misschien nog het blog over de bezigheden van de graafmachine. Sindsdien is er heel wat gebeurd. De aannemer, Zeballos, is zeer voortvarend aan de slag gegaan. Hij heeft een flink team aan het werk en ziet bijna elke week wel kans om een paar werknemers over te halen om ook op zaterdag te werken. Het is dan ook als een trein gegaan de afgelopen maanden. Het dak ligt er al zo’n beetje helemaal op, de binnen muren worden nu afgesmeerd en de tegels voor de badkamermuren zijn aangekomen en kunnen dus binnenkort gezet worden. Foto’s van de bouw en voortgang zijn te vinden op www.flickr.com/photos/tanagertourism. Overigens zal het deze week even iets rustiger gaan. Alle werknemers hebben het afgelopen weekeinde ook op zondag gewerkt om deze week vanaf donderdag tot en met 2 augustus vrij te hebben. De laatste week van juli worden namelijk de patronales van Santiago gevierd en dat is vier dagen feest tot de kleine uurtjes weer groot worden.

Zeballos is nog steeds een prettige man om mee te werken. Hij denkt mee en als hij iets niet snapt, of een goed idee heeft, dan komt hij direct overleggen. Dat heeft al ons (en hem) al heel wat mogelijke probleempjes voorkomen want de tekeningen waren niet helemaal perfect.

Onze ecologische toiletafvoer moet nog aangesloten worden, maar de ontwerper was zo blij dat wij van de Panamese autoriteiten een vergunning kregen om dat ding aan te leggen bij een hotel dat hij hoogstpersoonlijk is komen toezien bij de correcte locatie en ook later terug zal komen bij de installatie. Onze vergunning is voor hem een opsteker omdat hij het ontwerp nu gemakkelijker kan verkopen. Voor ons is het wel prettig dat we zeker weten dat alles goed wordt aangelegd en aangesloten. We hebben weliswaar al zelf zo’n ding aangelegd bij onze rancho’s maar daar is het niet zo druk en we kunnen zeggen dat die nog niet echt op de proef is gesteld. Daar hebben we toen ook geen reserve systeem gebouwd en dat moet toch echt wel...

Dat het dus wel loopt met de bouw is maar goed ook, want we willen de boel af hebben voor kerst, als het toeristenseizoen in Panama begint. En er zit nu extra druk achter want we staan vermeld in een reisgids (the Footprint Guide to Nicaragua, Costa Rica and Panama). We hopen dus dat het aantal bezoekers nu snel zal gaan oplopen.

Gastblog: Panama 22 februari t/m 20 maart 2009

2009-03-28T13:39:00.000-05:00

Op 22 februari arriveren we voor de 2e maal in Mariato. De eerste keer was in mei 2007 en toen hadden we regelmatig regenbuien. Nu is het heel veel zon en hoge temperaturen (gem. 33 tot 36 graden C).

Loes leidt ons rond over de Finca om te laten zien wat er allemaal is veranderd. Daarmee zijn we een paar uurtjes zoet, want ruim 8 ha is een flink stuk en er zijn heel wat heuvels en dalen. Veel plaatsen zijn onherkenbaar door de bomen, die inmiddels fors zijn gegroeid.

De badkamer en het keukentje bij de rancho’s vinden we fantastisch en we besluiten er twee nachten te gaan slapen, inclusief koken en ontbijten. We treffen het want het is nieuwe maan, dus de sterren zijn ontelbaar in een prachtige donkerblauwe lucht. Geweldig. We genieten overdag ook van de stranden.

Een para dagen later o peen maandag zitten we om kwart over 7 gepakt en gezakt in de auto naar Santiago. Loes moet er wat boodschappen doen en zet ons op de bus naar Costa Rica, via David. De auto leveren we af bij de ‘mecanico’ want die is toe aan reparatie.

We vermaken ons een weekje in Costa Rica bij de “Jamanasin Lodge” bij Rincón op het Osa Peninsula met dolfijnen in de golfo dulce en Alex bij de cacao en chocolode tour. Op de terugweg alweer bezoeken we nog de bloemen (heliconias) in de Botanical Gardens van San Vito. Terug in Mariato voelt als thuiskomen! Zelfs zonder water uit de kraan. Loes arriveert een half uurtje na ons en vertelt over wat u in de vorige blog hebt kunnen lezen. Bomen gekapt, de graafmachine is geweest en de contouren zijn uitgezet. Er zijn ook 2 grote gaten voor de watertanks gegraven. Natuurlijk gaan we meteen kijken en ……en douchen want dankzij het reserve systeem is er op de finca wel water.

De volgende ochtend zet Loes ons af op het strand van Malena. Terwijl we wachten op het tij laten de jonge heren ons inktvisjes zien die nog 4x zo zwaar moeten groeien. Desalnietemin kleven ze sterk! We gaan met een vissersboot naar Cebaco eiland. Je kunt daar heerlijk zwemmen.

Als we ‘s middags terug zijn op de finca schieten we weer heel veel foto’s van alle dingen die veranderd zijn in de toch korte tijd dat we weg waren. Er wordt hard gewerkt in de putten voor de twee ondergrondse watertanks. Eerst wordt de bewapening erin aangebracht. Dan begint het beton storten voor de vloer en dat moet vandaag af. De volgende dag beginnen ze met het metselen van de muren van die tank terwijl in de andere de vloer wordt gestort. Dick houdt zich bezig met een trapje voor de nieuwste rancho.

Loes gaat de volgende dag naar Panama voor de goedkeuring van de milieueffectrapportage. Ze heeft gebeld tot ze een ons woog, maar kwam niet verder en heeft besloten persoonlijk polshoogte te gaan nemen om druk op de ketel te zetten, want alles is technisch goedgekeurd er ontbreekt alleen de handtekening van de directeur die weer terug schijnt te zijn van vakantie. Wij verzorgen ondertussen een echtpaar dat te gast is voor een nacht.

En jawel, op donderdagmorgen komt Loes met het fel begeerde papier heel gelukkig de finca oplopen. Hoera, nu alleen nog wat stempels op de plannen.

Ondertussen is het opmetselen van de tanks bijna klaar en zijn de contouren voor de fundering uitgezet. Bij genoeg werkwilligheid begint morgen het graven. Omdat er nog erg veel werk in het verschiet ligt waar controle belangrijker is, nemen wij Loes mee voor een lang weekend in Boquete.

Boquete ligt aan de voet van de vulkaan Barú. Helaas kunnen we geen wandelingen maken in het Nationale Park, want door de vele regenval in november voorig jaar en aardschokken waren er diverse stukken pad en helling en bomen verschoven en er waren nog geen nieuwe veilige paden uitgezet. Alle trails zijn gesloten. Niet voor een gat gevangen wandelen we naar de Paradise Gardens, een “dierenopvang” gerealiseerd door een engels echtpaar, die oorspronkelijk met hun papagaaien uit Engeland wilden pensionaren in Panama maar vanwege de vergunningen voor de papagaaien en hun goede zorgen steeds vaker om hulp werden gevraagd voor de opvang van ook apen en andere vogels. Erg schattig is de kleine gestreepte miereneter van ongeveer 6 weken. Zijn morder was geelectrocuteerd in een electriciteitsmast en het jong hield zijn moeder nog vast toen ze het dier vonden. De volgende ochtend terwijl Loes mailt met Kees en fotos oplaadt, gaan wij nog even naar een particuliere tuin “Mi jardin es su jardin” wat ook zeker een bezoek waard is.

En hoewel er jazz festival is in Boquete op het plein, is het duidelijk nog het voorprogramma en we besluiten dat het beter is om in Santiago te slapen om maandag weer vroeg in Palmilla en Mariato te zijn.

De watertanks’ muren zijn klaar en verder is iedereen druk aan het hakken, scheppen en graven voor de funderingen. Dat is zwaar werk, vooral met de hitte. Zeballos brengt de mannen ‘s middags een flesje fris. Dick vervolgt zijn werk met Justino aan houten afschermingen tegen wind en zon bij de ranchos om de tenten beter te beschermen. En ik (Wanny) wandel en fotografeer op de Finca langs de omheining met prachtige uitzichten. Ik vul ook nog zakjes en lege melkpakken voor de verpoting van boompjes en zaaien van boom zaad. En terwijl het graven verder gaat, maakt Dick op eigen houtje een bankje zodat het gemakkelijker is om de sterren te kijken en wij genieten even na op onze alweer een na laatste dag in Palmilla.

De grote bouw deel 1

2009-03-15T22:43:00.000-05:00

Jawel, het is 1 maart geweest en samen met de aannemer (Mr. Zeballos) hadden we bedacht dat het dan toch echt moest beginnen.

Ik kende inmiddels het automatische bandje van het milieuministerie uit mijn hoofd maar er was mij medegedeeld dat onze milieu effect rapportage technisch al was goedgekeurd, dat de ‘resolutie’ brief gemaakt was, maar dat die nu al zo’n 3 weken wacht op een handtekening. Die handtekening kan alleen door de directeur gezet worden en wat blijkt... hij is/was op vakantie. Hij zou morgen terugkomen maar dat dachten ze vorige week ook...

Op maandag 2 maart kwam de aannemer naar Mariato om wat afspraken te maken met de dienstverlenende bouw- en hulpsectoren aldaar. De hulpsector verkennen is erg belangrijk in de eerste week want dat zijn de mensen die bijvoorbeeld hun woning wel willen verhuren aan de werknemers van Zeballos, of die wel willen koken voor de mannen of wassen. De dienstverlenende bouwsector is vooral Ludvig in Torio Resort want die bezit een machine die ze hier de “retro” noemen en dit ‘monster’ is een combinatie van graafmachine en bulldozer... en ze maken er duikers (betonnen buizen voor het verbreden van de oprit zodat er vrachtwagens over kunnen)... en blokken van cement in twee maten van 6 inch (15 cm) voor de fundering en 4 inch (10 cm) voor de muren. En ze doen er nog veel meer. Gelukkig heeft Ludvig nu ook een restaurant dus zaken kunnen aangenaam met lunch gecombineerd worden. Zeballos had ook al het een en ander besteld in Santiago bij de Spiegel en een grote vrachtwagen kwam vandaag twee soorten lange ijzeren staven brengen voor de funderingen en cement... En vanuit diezelfde winkel in Santiago kwamen een week later nog meer cement en ¾ (inch) stenen voor het beton.

Maar goed, allereerst moest er iemand komen met een motorzaag want we hadden nog enkelen Ficus benjamini’s over. U weet wel die kamerplanten die erg populair waren eind jaren tachtig en begin jaren negentig in de vorige eeuw... Hier zijn het exotische bomen, ook wel behorend tot het type wurgvijg met erg destructieve wortels als die niet in een pot in toom gehouden worden. En die moesten dus om, voor de retro zou komen zodat we organisch afval van beton-huisrestenafval konden scheiden.

Om toch legaal te opereren stopten we dus die eerste maandag in maart bij de district afgevaardigde van ANAM, die beloofde langs te komen. Zeballos ging er dinsdagochtend nogmaals langs, want ja, de motorzaagman zou die ochtend beginnen en hij was nog niet geweest... Maar nu kwam hij echt en we mochten beginnen. Toen hij kwam lagen de ficussen en 3 cocosnoot palmen al om en nog wat klein grut. Een mango boom hebben we verpoot. Officieel zouden we naast de 3 dollar administratie (paz y salvo) ook 5 dollar per boom moesten betalen. Dat geldt echter alleen voor inheemse bomen. Ja, voor de cocosnoten. Ik nog de ANAM meneer mee op een wandeling over ons terrein en dat vond hij reuze interessant. Hij bleek bosbouwer te zijn maar wist niet dat wij al een certificaat hadden van ANAM. Hierna, en na de overdracht van wat leuke files over bomen van mijn computer naar zijn memory stick hoefde ik slechts de 3 dollar administratie te betalen en niet eens inspectiegeld.

En toen kwam de retro. De grote monstermachine.

(see the photos on http://www.flickr.com/photos/tanagertourism )

Die trok en beet aan de cocosnootwortels tot ze los waren en gooide ze doen in een valleitje waar het organisch afval kan vercomposteren. En daarna trok en beet de machine in de wortels van de ficus. Het apparaat steigerde erbij. Maar echt in zijn element was het monster met het afbreken van de restanten van het huis. Hij beukte en danste en bracht daarna met de buldozermond al het puin naar een plek. En toen hadden we een groot enigszins plat leeg en stoffig terrein...

Werk vakanties

2009-02-01T15:28:00.002-05:00

We zijn het nieuwe jaar ingegaan met bezoek. Kees was er en ook Theo en Truus, de ouders van Loes.
Iedereen is inmiddels weer terug in Angola en Nederland, en deze blog is dus ernstig vertraagd, maar hier is ie dan. Omdat er altijd genoeg te doen is op de finca zit er niemand echt lang stil tijdens de vakantie. Kees wierp zich vol overgave op de reparatie van de dam. Na een hevige dag regen, met 140 mm, had het stroompje een weg gevonden onder de dam door. Nu, na deze flinke operatie reparatie staat er nog steeds volop water in.
Kees blijft een vogelaar en had een leuke klus bedacht voor Theo: Nestkasten maken. Hoewel het erg warm was kon een van de werkbanken in de schaduw van de cashewboom gezet worden en kon Theo aan de slag. Af en toe werd hij opgehouden door een vlinder die op zijn hand kwam drinken. Er zijn 9 nestkasten gemaakt in verschillende maten en soorten.
En die moesten bij voorkeur hoger dan 6 meter komen te hangen in bomen. Nu hebben wij geen ladder die zo hoog is, maar we hebben Justino die goed kan boomklimmen. Met behulp van een touw, gegooid over de eerste tak op zo’n 4 meter hoog, hijst Justino zichzelf op, zich met blote voeten afzettend tegen de stam. Omdat er dan meer takken zijn klimt hij verder, het touw mee nemend. Op de juiste hoogte, zittend op een tak, wierp hij het touw weer over een tak en laat de rest van het touw zakken. Kees vangt het touw op en bindt de uiteinden aan het ijzerdraad dat door de kast gaat. Eenmaal vast hijste Justino de nestkast omhoog en maakte hem vast aan de boomstam met het ijzerdraad. Kees hield toezicht en Loes fotografeert.
En zo deden we ook de andere nestkasten.
De fotos zijn te zien op
http://www.flickr.com/photos/tanagertourism

Een andere lopende klus was het verzamelen van het graszaad (jaragua gras), want daar hadden we veel te veel van. Dit werd gedaan door enkele extra arbeiders, maar eenmaal in zakken gepakt moest dit oververpakt voor extra lucht zodat het nog na kon drogen.Truus ging er wel even voor zitten. Maar de stoelen zaten wel hard.

Truus heeft ons ook nog geholpen door heel veel aarde te mengen (zwarte aarde, klei, rijstekaf/zand) en dit in pootzakjes en melkpakken gedaan waarin wij weer heel veel zaadjes van bomen hebben gepoot. Onder andere zaadjes die we eerder verzameld hadden in Cerro Hoya nationaal park. Maar weer die harde stoel...
En dus kocht Loes schuimrubber in Mariato, 4 grote plakken. En omdat Theo goed is in meubelmaken enzo, hebben we nu 8 kussens voor stoelen. Truus heeft ze genaaid. Eerst de stoelkussens voor in de relax-keuken rancho en toen ook voor de ‘harde’ stoelen in de werkplaats.

Inmiddels zit het dak op onze 3^e rancho. Daar heeft Theo ter paard ook nog toezicht op gehouden! De planken voor de vloer moesten nog even drogen maar zijn nu geschaafd en geschuurd. Wie herinnert zich nog een blog over hoeveel werk dat wel niet was, dat schaven met de hand? Wij herinnerden ons dat goed en hadden maar vast een schaafmachine gekocht!

En voor diegenen die zich afvragen hoe het nou zit met de bouw en de vergunningen...

ANAM had ons medegedeeld op 17 december (enigszins vertraagd...) dat we een archeologische studie moesten uitvoeren en dat we een kaart moesten toevoegen met daarop de locatie van het afwateringsysteem en ook wilden ze nog wat meer details in tekst. De archeoloog is geweest op 3 januari en heeft verklaard dat de grond cultuur historisch steriel is omdat het zure grond is. Dus geen bezwaar tegen de bouw. Wij hebben kaarten gemaakt en een rapport en dat op 21 januari allemaal ingeleverd.

Ik kan ze bellen na ongeveer 10 dagen tot twee weken: volgende week dus... ben benieuwd.

De voorbereiding van de grote bouw

2008-11-15T00:03:00.002-05:00

Men weet dat wij al enige tijd de plannen hebben om ons huis en gastenverblijf te bouwen. Wel het gaat nu echt bijna gebeuren. Allereerst moesten wij de plannen van de architect goedkeuren maar dat is inmiddels gebeurd (in juni of juli). Daarna hebben we offertes gevraagd van aannemers en bij twee daarvan hebben we enkele door hen gebouwde gebouwen bezocht en tot een keuze gekomen. Deze aannemer, Zeballos, is daarna aan de slag gegaan om te helpen met het verkrijgen van de verschillende toestemmingen.

De eerste was de brandweer. Want het electriciteitsbedrijf wilde de boel pas goedkeuren als de brandweer dat gedaan had. En daarna vond het electriciteitsbedrijf dat de plannen ook de tekening van het electriciteitshuisje moest hebben. Dus die is er aan toegevoegd.
Gezondheid (hygiene) keurt pas goed als de milieu effect rapportage is goedgekeurd en die laatste blijkt dus een enorm werk te zijn. Begin september had ik een contract getekent met het evaluatie team en ze ook nog een eerste rondleiding gegeven (alvorens te vertrekken naar Mozambique).

Het team van 4 specialisten en X assistenten zijn nog een keer langs geweest onder andere om met de bevolking van Palmilla te praten en nog beter te evalueren wat er allemaal gebeurt op ons land. Inmiddels heb ik een deel van het rapport gezien. Ik was daar niet heel erg van onder de indruk want onze eigen lijsten van bomen, vogels en beesten was veel gedetailleerder en die heb ik dus maar toegestuurd aan de consultants. We willen tenslotte graag dat het een goed rapport wordt.

Voordat het rapport in Santiago bij de ANAM (milieu ministerie) ingeleverd kon worden moest ik naast 3 certificaten (van ons bedrijf en de twee fincas) van de publieke notaris, ook een ‘paz y salvo’ van ANAM hebben. Dat is een formuliertje dat 3 dollar kost met stempel waarin aangegeven wordt dat we de intentie hebben om een milieu effect rapportage in te gaan leveren. Volledig overbodig lijkt mij, maar goed, dit formulier aanvragen in Santiago kan, maar werd sterk afgeraden, want daar vul je het formulier in, en dan moet het naar Panama gestuurd worden en dan moet je wachten tot zij daar de stempel zetten en het weer terug sturen.

Het kan ook direct in Panama en dat heb ik dus gedaan en daar duurt het welgeteld 10 minuten! Ik moest daar toch wezen, want het was weer tijd voor een bezoek aan migratie voor een nieuwe kaart met foto... (hoewel ik drie uur moest wachten is het natuurlijk niets vergeleken bij Kees zijn migratie/visum perikelen: zie www.keesinagola.blogspot.com )
We hebben inmiddels ook nog wat extra technische tekeningen voor onze ecologische anaerobische septische tank gekregen, en toen kon ik eindelijk de kopien inleveren. Ik kreeg er twee en dacht dat ik er een kon houden. Op 30 oktober bleek dat ik twee kopien moest inleveren dus er moest nog een kopie gemaakt worden, en die gaat naar IPAT, het instituut voor Toerisme. Eenmaal ingeleverd, duurt het uiteraard nog een week of drie (tot ongeveer 20 november) en daarna is de handtekening en stempel van het ministerie van gezondheid een eitje (zegt men).

Ondertussen kan er al wel vast begonnen worden met de voorbereiding: het kopen van materialen, het uitmeten, het maken van het bouwframe en het bouwen van een extra opslapplek voor de materialen. Zeballos is ook al in Malena geweest voor het regelen van behuizing voor de belangrijkste werknemers en ook in Torio omdat daar een groot deel van het materiaal en de graaf machine geregeld moet worden...

We hebben nog geen zorgen vanwege deze vertraging, want met deze enorme october regens kon je toch niet goed graven en Zeballos is van plan zijn team te vergroten om opgelopen vertraging weer te kunnen inlopen indien nodig. We hopen te beginnen voor december, maar misschien is het optimistisch... Het is spannend en we houden u op de hoogte.

Terug van Weggeweest

2008-10-29T02:16:00.001-05:00

Lange tijd hebt u niets van ons vernomen. Dat kwam omdat ik, Loes, in Mozambique was om wat extra geld te verdienen. Wij verwachtten de komende tijd hoge kosten omdat we gaan beginnen met de bouw van onze ‘Bed & Breakfast’ en wat extra financien waren nodig. Daarover komt binnenkort een andere blog. Ik ben nu dus weer terug in Panama en het is de maand van de evaluatie van ons land. Twee jaar geleden werden we eigenaar van de bijna 8 hectaren en begonnen we met herbebossen. Elk jaar beschrijven we de stand van zaken en maken we foto’s om zo een beeld te krijgen van de veranderingen.

De bomen groeien goed, er zijn in totaal meer dan 2000 bomen van 110 verschillende soorten gepoot en daarvan zijn er zo’n 1400 gesponserd door mensen die graag meedoen aan de vastlegging van CO2. Daarnaast hebben we ook veel bloemen gepoot en de omgeving van de ranchos ziet er nu wat minder wild uit. Tijdens mijn afwezigheid heeft Justino, onze medewerker, de bomen goed verzorgd en we hebben nog weinig uitval omdat het goed regent.

Mocht u denken dat het in Nederland veel regent dan maken wij u er op attent dat in Mariato in de maanden mei tot en met eind september bijna 2800 mm is gevallen, of te wel, 4 x de jaarlijkse hoeveelheid die valt in Nederland. En ondanks die hoge regenval regent het zelfs in het regenseizoen niet elke dag, want we hebben in die 5 maanden tenminste 42 dagen gehad zonder een druppel water. En 10 weken (van de 22) viel er minder dan 90 mm in die week. Het wisselt dus ook hier! Desalnietemin is het zaak te werken voor 3 uur ’s middags want dan begint het te storten... en nat worden is tenslotte niet echt nodig.

We hebben wel enige schade door wat insecten plagen. Dat is een haat liefde verhouding, want de meeste plagen worden veroorzaakt door rupsen en sommige van die rupsen geven heel mooie vlinders. We hebben inmiddels meer dan 15 grote vlindersoorten op ons land en ontelbaar veel kleine soorten, ik ben bezig om een fotoarchief aan te leggen. Voor de identificatie van rupsen tot vlinder hebben we een speciaal kooitje. De kooi was sinds mei bevolkt met een witte en gele langharige rups. Na enkele vervellingen is het duidelijk geworden dat de witte langzaam aan geler werd, maar dat de gele´s nieuwe huid weer spierwit was. Nog weer later bleek dat de onderkant van hun haren (het dichtst bij de rupsenhuid) steeds donkerder werd... en maar mango bladeren voeren. Ze moesten volgens de overlevering nog veel groter worden... Maar meer weten we helaas niet, want iemand heeft bij het voeren of kijken naar de rupsen het deurtje niet goed dicht gedaan en binnen een week zijn ze allebei verdwenen... Als iemand kan helpen met de identificatie via de foto worden we alsnog gelukkig want daar was het tenslotte om te doen.

Een echte rupsenplaag zijn de rupsen van de Juliana heliconae, een mooie vlinder met oranje lange vleugels en enkele zwarte vlekjes. Ze zijn nu ook weer in grote getalen aanwezig. De rupsen eten de bladeren van de passievrucht. Met als gevolg dat wij na twee jaar nog steeds geen enkele passievrucht hebben kunnen eten van de vijf planten die we gepoot hadden. Dat vinden we niet leuk.

Uit frustratie heb ik dit jaar af en toe wetenschappelijk mechanische controle toegepast (blad met rupsen eraf en plattrappen met de laars door een wetenschappelijk geschoold persoon). Ik wilde nu eindelijk eens een passievrucht van eigen teelt eten, de plant had tenslotte bloemen. Maar ik verlies de strijd. Toch zie ik vooruitgang, want dit jaar hebben de vijf gepote maracuja´s gebloeid, en sommige hebben wat blad behouden, vooral als de tak gecamoufleerd in een andere struik klimt. We hopen volgend jaar vruchten te krijgen! En we hebben dit jaar ook alvast vijf granadillas (ook een passievruchten soort) gepoot. We hebben wel veel wilde kleine passievruchten gezien en die zijn ook wel lekker.

De guaves worden aangetast door een rups met lange haren die prikken. Maar we hebben zoveel guaves dat die rups geen al te groot effect heeft op de guave-oogst. Ik heb pas een enorme tas guaves geoogst en wil graag guave sap en jam maken dit weekend.

De meest vervelende rups is een kale, van het type stengelboorder, waar ik nog niet van weet hoe de vlinder er uit ziet, maar ondertussen legt deze vlinder of mot wel eitjes op enkele van onze mahonie bomen (Swietenia macrophylla) en ook op enkele ´cedro amargos´ (Cedrela odorata). Een van onze mahonie bomen die heel hard groeide (en in ons eigen plot staat!) heeft zijn hele top verloren en ziet er nu een beetje zielig uit, maar dat duurt niet lang meer (vanwege de groeizame regen). De top sterft af (zelfs als wij de rups of ´gusano´ uit de stam gepeuterd hebben) en dan maakt de boom zijtakken. Daarom is mahonie zo duur denk ik, omdat lang niet alle bomen een lange rechte stam kunnen maken en te snel vertakken, en daarom zie je ook nooit mahonie plantages...

Ik wachtte dit jaar tevergeefs op de harige kolonie rups met rose hoofd en voeten en zwarte haren, die volgens kenners elk jaar zonder verdere schade de wilde vijgen bomen (Ficus soorten) kaal eet. In de omgeving is de rups wel bezig geweest maar op ons land werd de rups dit jaar blijkbaar opgegeten door de vele vogels and andere insecteneters, dus ik weet nog steeds niet welke vlinder erbij hoort. Met name koekoeksoorten (daar hebben we er twee van) staan erom bekend dat ze graag harige rupsen eten. Lang leve de biodiversiteit.

Dik zwart plastic

2008-08-28T21:20:00.002-05:00

door: Marijke Groenendijk & Bas Warmenhoven

Zo, dan zit je in Panama, op bezoek bij je (schoon)familie, en wat ga je dan doen? Niet alleen de wel bekende vakantie-activiteiten zoals boeken lezen en zwemmen, je wordt geacht om de handen uit de mouwen te steken op de finca, oftewel het terrein van Tanager Tourism. Een van onze activiteiten ter plaatse om Loes te helpen was een dagtochtje naar Quebro, om zwart plastic op te halen bij een bankroete garnalenkwekerij. Dit plastic had namelijk al een ware reputatie opgebouwd in Quebro en omstreken en was inmiddels al gesignaleerd op vele daken, ter reparatie, en ook op ruggen van paarden.

Het plan dat Loes had opgevat was om met ons en Justino, een van de medewerkers van de finca, naar Quebro te rijden en daar het plastic op te halen en het achterin de pick-up te vervoeren. Daar het plastic erg gewild is, waren er nog wel twee andere inwoners van Palmilla die mee wilden om zwart plastic aan hun inventaris te kunnen toevoegen. Zo reden we met z’n zessen de 25 kilometer naar Quebro.

De weg naar Quebro is, net als veel wegen in Panama, goed begaanbaar. Wel kenmerkt dit stuk tweebaansweg zich door een aantal huecos (gaten in het wegdek, ook wel pot holes) van memorabele omvang. Eén kwam tot halverwege de weg, waardoor onze rijbaan volledig in een groot gat verdween! Het laatste stuk naar de voormalige garnalenkwekerij, die volgens ons niet verder is gekomen dan het aanleggen van een tiental grote kweekvijvers, ging over een weg met flinke kuilen waarin tot 30 centimeter water stond. Voor Bas, die regelmatig de pick-up bestuurde, was dit een nieuwe uitdaging. Gelukkig kwamen we niet vast te zitten en bleven de modderspatten buiten de auto.

Aangekomen bij de kwekerij was de volgende uitdaging het achteruitrijden over een smalle dijk tussen de kweekvijvers. De hoge begroeiing maakte het moeilijk om goed te zien waar de sporen van eerdere auto’s lagen. Toen de auto goed geparkeerd was, kon het werk beginnen.

Het eerste dat voor een ieder duidelijk te zien was, was dat wij niet de eersten waren die het dikke plastic wilden gebruiken. Waar sommige kweekvijvers nog vol met water stonden, zo’n 2,5 meter, was het waterpeil in andere kweekvijvers al beduidend lager tot nihil, als gevolg van het verwijderen van het plastic op de bodem. Grote stukken waren uit het plastic gesneden.

De uitdaging van de klus bleek te zitten in het gewicht van de grote stukken plastic in combinatie met de gladheid van de modder op de bodem van de vijvers. Hoewel de vijver waaruit wij onze stukken haalden bijna droogstond, was de modder erg glad en waren soms alle zes aanwezigen nodig om een stuk plastic tegen de dijk op te slepen. Daarbij veroorzaakte de steile en modderige helling menige glijpartij en gingen verschillende mensen languit in de modder. Gelukkig was het een warme dag en kon er een bad genomen worden in een van de vijvers waar al het plastic nog inzat.

Uiteindelijk waren zes flinke stukken plastic zodanig opgevouwen dat ze in de laadbak van de pick-up pasten, met daarbovenop de mannen die zo hard hadden gewerkt om het plastic te verzamelen. Na het plastic en de mannen bij hun huis te hebben afgezet was het tijd voor een welverdiende douche!

Het plastic bestemd voor TanagerTourism ligt inmiddels op de dak van de werkplaats en op een gedeelte van het dak van de nursery en wij kijken terug op een geslaagde vakantie.

fotos binnenkort te zien op http://www.flickr.com/photos/tanagertourism

De Panamese verkeersregels

2008-08-20T11:27:00.001-05:00

Ik probeer uiteraard efficient om te gaan met mijn tijd en combineer van alles in Santiago. Op woensdag heb ik in Santiago een 5 uur durende sessie voor het rijbewijs-certificaat bijgewoond, georganiseerd door een geregistreerde rijschool. Na betaling van 60 dollar en deze sessie met bijbehorende testen zal het certificaat melden dat ik geschikt ben om examen te doen voor een panamees rijbewijs. Na 5 uur spaans supersnel gerebbel, slideshow met veel wetten en regels en ook schokkende videos van gevolgen van dronken chauffeurs, kregen we een theorie test. En iedereen was al zo moe! 30 meerkeuze vragen.

Ik hoefde geen praktijk te doen want ik heb een rijbewijs (mijn verlopen Mozambikaanse...). Een andere jongen ook niet, want die kwam voor een uitbreiding van zijn huidige rijbewijs. De rest, voor de eerste keer, moest ook even praktijk rijden. Justino, onze werknemer, moest ook, maar het was nog niet goed genoeg... hij moet meer oefenen voor ze het certificaat zullen uitreiken.
En omdat het tenslotte gaat om het begrijpen van de wet en regels, moeten op vrijdag (de 1e) terugkomen om de resultaten op te halen en te bediscussieren enne als je de testen goed hebt krijg je dus je certificaat. Je mag er 6 van de 30 fout hebben - als ik de uitslag heb zal ik die hier eerlijk vermelden in de haken (GESLAAGD!!)

En dan nu wat weetjes uit de lessen: de panamerican highway is in panama per definitie van de wet een internationale ‘carretera’ en GEEN autopista (snelweg) behalve bij chorrera. Dat betekent dat je er maximaal eigenlijk maar 100 mag rijden, tenzij anders aangegeven uiteraard. Panama heeft slechts 4 autopistas en ook slechts 4 voetgangersverkeerslichten, en van beiden is er geen een in Veraguas.

De “calle decima” in Santiago (die bij de terminal voor diegene die er zijn geweest) is eigenlijk een avenida en dus een voorrangsweg (calles zijn secundaire urbane wegen), en er is sinds kort boven een kruising aldaar waar het altijd chaos is, het eerst verkeerslicht van Veraguas provincie gemonteerd. Maar gelukkig doen ze het nog niet: ze knipperen slechts en doen nog niet aan rood en groen...

En sinds Mariato, waar we een huis huren, meer dan één geasfalteerde weg heeft, hebben we sinds vorige week ineens meer verkeersborden dan auto’s!

Een lange blog over de voortgaande zaken, sociale dienst en meer

2008-08-01T16:02:00.002-05:00

Kees was begin juli voor 10 dagen terug en hij is nu alweer bijna drie weken in Angola. We bellen wekelijks en e-mailen veel. (tzt hoop ik dat kees ook een blog begint en dan voeren we hier de link in).

In Panama gaan we met kleine stappen vooruit. Zo zijn onze plannen voor de bouw van het 4-kamer hotel/ons huis nu eindelijk getekend en wel in Santiago. Dat duurde enkele weken omdat de ingenieur voor een paar weken onbereikbaar was. Daar was ik niet blij mee maar je doet er niet veel aan, behalve twee keer in de week bellen naar de architect die er wel achteraan zat, maar het was een ingenieur die door haar gebruikelijke ingenieur ingehuurd was en die... nou ja die details wilde ik niet eens meer weten. Ik ben de tekeningen persoonlijk gaan ophalen in Panama.

En toen bleek dat er een pagina ontbrak en wel die met de septic tank... bellen en weer een week verder en weer naar Panama en toen waren we compleet. We moeten nu allerlei goedkeuringen verzamelen. Zo moet het departement van electriciteit ook een handtekening zetten. En ze wilden ook een plan van de grond hebben waar we op staan en bouwen en weten waar de aansluiting bij de weg komt. En hoewel de meter huisjes en aansluitingen over het algemeen uit 2 modellen bestaan moest dat model OOK op de tekeningen verschijnen... De brandweer tekent meestal bijna direct als ze de handtekening van electriciteit zien...

Overigens ben ik benieuwd of iemand nog moeilijk gaat doen, want technisch gezien hebben we slechts 2/3 titel van het kleine stukje grond waar het huis op stond en waar we willen bouwen omdat de jongste eigenaar (de andere 1/3) pas deze januari 18 jaar wordt. Onze advocaten hebben ons overigens geheel ingedekt en we hebben een bindend verkoop contract met die jongen en zijn vader. De advocaten hebben ook het door de aannemer geleverde bouwcontract geheel herzien, uiteraard in ons voordeel.

Na de brandweer en electriciteit, moeten ook het ministerie van gezondheid en de autoriteit van milieu het plan goedkeuren. Er moet dus een milieu effect rapport komen. Dat laatste is niet eenvoudig en wordt alleen gevraagd bij comerciele projecten. Meestal zijn die veel groter dan wij en die ingenieurs die het mogen doen zijn gewend om grote bedragen te vragen. Het schijnt ook te zijn omdat het mallemolenproces wel 6 weken duurt... Op de 1e heb ik een gesprek met een kandidaat om 7h15 in Santiago, ik ga hem overtuigen dat het om een klein project gaat... En nog wat later bediscussieer ik die dag het bouwcontract met de aannemer.

Het schoot niet op met de handtekeningen omdat vorige week donderdag de “Fiestas Patronales” in Santiago begonnen en dat betekent vijf dagen feesten en drinken daar en geen werk dus ook geen handtekeningen op onze officiele plannen. Maar op dinsdag deze week (de 29e juli) is iedereen in Santiago weer aan het werk gegaan. Maar om nou met een kater en slecht humeur in je kantoor te gaan zitten... weet je wat, het is tijd voor inspectie bezoeken... En dus, terwijl ik bij het gemeentehuis in Mariato op de bouwvergunning voor de keuken aan de rancho (later meer) zat te wachten, kwamen de heren van de Sociale Dienst langs op de finca. Op zich geen probleem, Justino is keurig geregistreerd.

Maar Chico de metselaar liep ook rond op ons terrein en omdat ze dachten dat hij voorlopig nog wel hier werkt (ze zagen het huis in puin) vinden ze dat ik hem moet registreren en bij voorkeur met terugwerkende kracht!!! Dat stond in de acta die ze achter hadden gelaten. En ik moest maar met alle betaal bewijzen naar Santiago komen op de 4e om 8 uur ’s ochtends. Op de 4e ben ik in Panama stad omdat op de 3e ’s avonds Marijke (zus van Kees) en Bas aankomen en dus ben ik samen met Chico maar direct de volgende dag naar Santiago gegaan met een mooie spaanse brief waar ik de halve avond op had gezwoegd. En we waren er allebei persoonlijk... Het was wel goed, maar niet goed genoeg... ze willen eigenlijk een verklaring ondertekend door zowel Chico als mijzelf die zegt dat hij geen permanente werker van ons is, ook niet in deeltijd, en dat hij verschillende keren heeft gewerkt voor ons met “obras definidas”... en dat moet dan door het ministerie van werk ondertekend worden! Jullie raden het al, ik moest weer zwoegen op de computer voor de verklaring en ik ‘mag’ alweer naar Santiago, met de door ons getekende verklaring en daar moet ik dan stempels op verzamelen (op de 1e).

En vorige week, toen ik ook al bij de Sociale Dienst was om te betalen had ik ook om formulieren gevraagd (alweer meer papier) voor Justino om zijn vrouw een kaart te bezorgen (zodat ze dus ook voordeel heeft van al dat geld dat betaald wordt voor ziektekosten). En toen ontdekten we zelf dat Justino’s nummer verkeerd was. De laatste 8 moest een 3 zijn. Nu heeft zijn kaart heeft zowiezo een verkeerd “patronaal” nummer omdat men van de Sociale Dienst mij na een maand een nieuw nummer gaf (ze hadden zich vergist...). Toen zei men “Nee de kaart van Justino hoefde ik niet opnieuw te typen. Dat nummer was geen probleem.” Het andere blijkbaar wel...
Maar goed, nu dus weer nieuwe formulieren die in tweevoud getypt ingevuld moesten worden. U herinnert zich misschien nog van blog 50 hoe dat geregeld wordt hier.
Gisteren heb ik een uurtje zitten stoeien met de scan en printer om dit wat meer electronisch te doen maar het is niet eenvoudig. Ik heb een kaart... twee foute en nog twee lege formulier kaarten over...

Tekenwedstrijd

2008-07-09T09:49:00.002-05:00

Enige tijd geleden schreven we al dat we een tekenwedstrijd gingen organiseren en dat de winnaars onze werkplaats mochten beschilderen. Het thema was uiteraard ‘de natuur’ want je kunt niet vroeg genoeg beginnen met indoctrineren, pardon, informeren.

Op die manier krijgen wij de muur beschilderd en kreeg jong talent een kans zich te bewijzen. En uiteraard levert dat wat extra naamsbekendheid op.

Half juni heeft Loes gesproken met de leerkrachten van Malena en Palo Seco en kort daarna ook met de leerkrachten van Torio, die wilden ook meedoen. Dit mede omdat ‘tourisme’ een onderdeel is van het lesprogramma. In gezamenlijk overleg is besloten om de kinderen van groep 7 en 8 (hier nog klas 5 en 6) te laten meedoen. Dat waren bij elkaar 43 kinderen van 10 tot 12 jaar.

De kinderen zijn eerst een dag langsgekomen voor een rondleiding. Loes heeft ze van alles laten zien: de vleermuizen, aangeplante boompjes, de rancho’s de beek met garnalen en sommigen hadden het geluk om ‘onze’ kerkuil te zien opvliegen (die nestelt op het land). Maar ja een groep van twintig kinderen is niet echt stil of onopvallend, dus veel beesten hebben een veilig heenkomen gezocht lang voordat je ze zou kunnen zien. Aan het einde van de dag kregen ze een vel papier mee en uitleg over het thema.

Op 27 juni ging Rob de scholen langs om de tekeningen op te halen. Op de site

www.flickr.com/photos/tanagertourism kunt u er een paar zien. Wij waren verrukt van de boze uil van Milagro del Carmen uit Torio (12 jr) want zij schreef achterop dat de uil boos keek omdat veel bomen omgehakt worden waar hij wil leven. Ook Milagres uit Palmilla (11 jr) vonden wij erg leuk omdat ze als enige boerderijbeesten getekend had. Er waren ook opvallend veel krokodillen en hagedissen en vlinders en enkele erg mooie Panama bomen. We kregen ook uit Torio twee echte schilderijen, gemaakt op een zak waar rijst in vervoerd wordt, ingelijst en al. Het viel ons ook op dat de kinderen van Palo Seco vaker alleen in potlood gewerkt hadden, de ouders daarvan geven geen geld uit aan ‘frivole’ dingen volgens de juf, soms zelfs niet aan schoolspullen.

Hoe een keuze te maken? We zorgden er in ieder geval voor dat alle deelnemers een tekenschrift kregen en een mooi potlood en dan hadden we nog 20 prijzen varierend van een schetsboeken met kleurtjes tot verf en wasco en t-shirt verf... En we selecteerden vooral op originaliteit. Dus tekeningen die overduidelijk waren overgetrokken konden geen prijs winnen.

Op 2 juli was de prijzendag en mochten alle kinderen (tijdens schooltijd weer) bij ons op bezoek komen. We hadden verf en Loes had het landschap voorbereid met lekker veel heuvels. Op deze dag was Kees er ook (jawel, Kees zijn visum aanvraag voor Angola duurt zooo lang dat hij even hier is ... J). Er was volop hulp en dat was maar goed ook want Loes kreeg steeds meer koorts en was ziek en moest stoppen met het uitdelen van de prijzen, maar de kinderen vermaakten zich best. Diegene die niet in de prijzen gevallen waren mochten eerst helpen met bomen planten en later konden ze ook nog wat bij schilderen. En zie hier het resultaat!

De watervallen van Malena

2008-06-24T06:24:00.001-05:00

De mensen die de blog van Rob (in het Nederlands) volgen hebben vast al gehoord over de watervallen van Malena. Kees en ik hadden alleen maar de eerste waterval een paar keer gezien. Sinds Rob echter vertelde dat hij met Isra, de gids uit Malena, een pad gemaakt had tot aan de vierde en dat het daar goed zwemmen was, en hij ook al toeristen erheen leidde, weerd het toch tijd voor mij om er ook eens heen te gaan.

We hebben al veel watervallen gezien, maar deze zijn echt heel mooi.
(zie fotos op http://www.flickr.com/photos/tanagertourism)

Isra is de lokale gids uit Malena en hij fungeert als fotomodel. Hij biedt ook regelmatig de helpende hand tijdens de wandeling naar boven. Het grootste gedeelte loop je door of langs het water over stenen die prachtig begroeid zijn met mossen en varens, maar ook op sommige plaatsen spekglad zijn. Af en toe kun je je vasthouden aan een jonge palmboom of liaan en soms heb je houvast aan wortels die net uit de grond steken, net Tarzan. Maar bij de stijle afgrond is daar een heuse leuning om je goed vast te houden!

Ik had besloten op mijn grote bergschoenen met goede sokken te gaan. Zoals verwacht werd het op een moment te diep en kreeg ik natte voeten, maar het liep nog steeds goed over de rotsen. Aan het eind van de wandeling, bij de laatste poel gingen de wandelschoenen natuurlijk wel uit om te zwemmen. Toen we een detour terug maakte door het water voor nog een uitzichtje van bovenaf bij de 3e watervallen was ik nog steeds op blote voeten. Er was daar ook een heuse liaan om rotskruiper te spelen. Hoe Isra het doet weet ik niet, maar hij doet de gehele tocht of op zijn blote voeten of op teen slippers. En hij heeft geen schram! Hij kan ook erg goed op blote voeten in een guabo boom (Inga species) klimmen tot in takken die behoorlijk meebuigen om de laatste guabos eruit te plukken. Guabos zijn enorme peulen die om hun zaden heerlijk wit vruchtvlees hebben.

Een van de leuke dingen bij deze twee uur durende tocht (inclusief het zwemmen) is het enthusiasme van de verlegen Isra als hij eenmaal bij de laatste poel gaat zwemmen en duiken. Ja duiken. Doodeng. Hij weet natuurlijk dat het ruim drie meter diep is, maar toch, wat dichter bij de waterval is het echt minder diep en overal zijn rotsen en door ons gespatter was het water een beetje troebel. Ik ging ook even boven kijken, er was tenslotte nog zo´n prive poel. Ga je ook springen vroeg Isra nog. Eh? Hoofd eerst? Eh?

Ik weet niet wanneer precies het gebeurd is, maar ergens tussen mijn 10e en mijn 41e jaar is het vertrouwen in een goede afloop kleiner geworden dan de angst dat er iets mis gaat... Ik durfde niet! Maar ja hoe moest ik dan terug? Die rotsen naar beneden leken net zoveel kans op vallen te geven. Ik ben zo ver mogelijk van de rots afgezakt terwijl ik precies in de waterbaan zat en dus in de rug geduwd werd... tot het punt, twee derde van boven, waar ik nog net op mijn blote voeten op een uitstekende steen kon staan en heb me afgeduwd en gesprongen! En het was ver genoeg!

Daarna heb ik het vooral bij het zwemmen gehouden. Zwemmen richting de waterval is een beetje als zwemmen in zo´n supermodern zwembad dat weinig water heeft, maar wel stroming: je zwemt en blijft op je plaats. De stroming is niet supersterk en als je doorzwemt kun je zittend op de rotsen onder de waterval je rug even flink laten masseren.

De watervallen van Malena

2008-06-20T09:41:00.001-05:00

Blog 51 Malena Watervallen

De mensen die de blog van Rob (in het Nederlands) volgen hebben vast al gehoord over de watervallen van Malena. Ik had alleen maar de eerste waterval gezien, een keer of drie. Kees is een keer een stukje verder naar boven geklommen, tot de tweede. Sinds Rob echter vertelde dat hij met Isra, de gids uit Malena, een pad gemaakt had tot aan de vierde en dat het daar goed zwemmen is, en hij ook al toeristen erheen heeft geleid kon ik niet achterblijven.

We hebben al veel watervallen gezien, maar deze zijn echt heel mooi.
(zie fotos (vanaf de 21e juni) op http://www.flickr.com/photos/tanagertourism )

Isra is de lokale gids uit Malena en hij fungeerde als fotomodel. Hij biedt ook regelmatig de helpende hand voor balans en om je op te hijsen. Dat was wel nodig in mijn geval. Af en toe is een jonge palm boom een tijdelijke liaan, en soms heb je houvast aan wortels die net uit de grond steken. En dan bij een stijle afgrond is daar een heuse leuning om je goed vast te houden!
Het grootste gedeelte loop je door of langs het water over stenen die prachtig begroeid zijn met mossen en varens en die spekgladde gedeelte hebben.

Ik had besloten op mijn grote bergschoenen met goede sokken te gaan. Zoals verwacht werd het op een moment te diep en had ik natte voeten, maar het liep nog steeds goed over de rotsen. Ik ben tenslotte niet gevallen bij de watervallen. Aan het eind, bij de laatste poel om te gaan zwemmen had ik natuurlijk wel mijn schoenen uit. Toen we een detour terug maakte door het water voor nog een uitzichtje van bovenaf bij de 3e watervallen was ik nog steeds op blote voeten. Er was daar ook een heuse liaan om rotskruiper te spelen.
Hoe Isra het doet weet ik niet, maar hij doet de gehele tocht of op zijn blote voeten of op teen slippers. En hij heeft geen schram! Hij kan ook erg goed op blote voeten in een guabo boom (Inga species) klimmen tot in takken die behoorlijk meebuigen om de laatste guabos eruit te plukken. Guabos zijn enorme peulen die om hun zaden heerlijk wit vruchtvlees hebben.

Een van de leuke dingen bij deze twee uur durende tocht (inclusief het zwemmen) is het enthusiasme van de verlegen Isra als hij eenmaal bij de laatste poel gaat zwemmen en duiken. Ja duiken. Doodeng. Hij weet natuurlijk dat het ruim drie meter diep is, maar toch, wat dichter bij de waterval is het echt minder diep en overal zijn rotsen en door ons gespatter was het water een beetje troebel. Ik ging ook even boven kijken, er was tenslotte nog zo´n prive poel...
Ga je ook springen vroeg Isra nog. Eh? Hoofd eerst? Eh?

Ik weet niet wanneer het gebeurd is, maar ergens tussen mijn 10e en mijn 41e jaar is het vertrouwen in een goede afloop kleiner geworden dan de angst dat er iets mis gaat... Ik durfde niet! Maar ja hoe moest ik dan terug? Die rotsen naar beneden leken net zoveel kans op vallen te geven. Ik ben zo ver mogelijk van de rots afgezakt terwijl ik precies in de waterbaan zat en dus in de rug geduwd werd... tot het punt, twee derde van boven, waar ik nog net op mijn blote voeten op een uitstekende steen kon staan en heb me afgeduwd en gesprongen! En het was ver genoeg!

Daarna heb ik het vooral bij het zwemmen gehouden. Zwemmen richting de waterval is een beetje als zwemmen in zo´n supermodern zwembad dat weinig water heeft, maar wel stroming: je zwemt en blijft op je plaats. De stroming is niet supersterk en als je doorzwemt kun je zittend op de rotsen onder de waterval je rug even flink laten masseren.

Onze nieuwe werknemer

2008-06-11T10:03:00.000-05:00

Zoals gezegd gaat Kees straks weg en dus moest er een vervanger gevonden worden. Onbegonnen werk natuurlijk, want waar vindt je nou zo iemand als Kees? Maar goed, we hebben iemand gevonden die in ieder geval een aantal van Kees’ taken over kan nemen. Die hebben we aangenomen met ingang van mei, zodat hij nog ingewerkt kan worden. En die willen we hier even voorstellen. Hij heet Justino M.P., is 22, woont nu weer in Palmilla, in een huis naast het huis van zijn vader, (bij de brug richting Malena voor de kenners). Justino heeft vorig jaar ook al voor ons gewerkt, het is de jonge man die zo hier en daar op foto’s van de bouw van de badkamer staat. Justino is (niet officieel) getrouwd en zijn vrouw is op dit moment hoogzwanger van hun tweede kind. De eerste, een meisje, Joselyn, is anderhalf en heeft een ruisje bij haar hart. Dat baart Justino en zijn vrouw af en toe wel zorgen, ze moeten met enige regelmaat naar een arts die controleert hoe het gaat met Jocelyn. Gelukkig is operatief ingrijpen tot nu toe niet nodig.

Justino werkt erg hard, dat wisten we en daarom hebben we hem ook aangenomen. Sinds 5 mei zijn de eerste 100 bomen van het seizoen al gepoot. En verder helpt hij met het wieden bij paden en bomen. Want ook het gras groeit weer errug hard. Verder heeft hij ook onze metselaar geholpen met de laatste loodjes van de werkplaats. Justino heeft namelijk ook al eens een tijdje in de bouw gewerkt, dus hij heeft ervaring met metselen en beton storten en zo. Tot slot helpt hij ook met het maken van een werkbank. Dat valt niet mee, want wat mis je (uiteraard) het meeste als je een werkbank wilt maken? Precies, een werkbank.

Bovendien komt al het hout hier direct van de zagerij, dus het is nat en ruw en bijna recht. Dat betekent dat planken en balken eerst een beetje moeten aandrogen, dan moeten ze geschaafd en geschuurd worden, dan recht gezaagd en daarna kun je ze eindelijk in elkaar schroeven tot een ordentelijke werkbank. We hopen dat dat project nog afkomt voor Kees vertrekt.

Ondanks dus dat Kees veel heen en weer naar Panama en Santiago is geweest vanwege tweede paspoorten en uitreisvisa etc. (die toestanden zijn een extra blog waard) gaat het werk dus flink door. We hebben ook de lege watertank even schoongemaakt en waterdichter gemaakt. Als er eindelijk genoeg druk is wordt binnenkort de tank weer gevuld ... (we gebruiken momenteel regenwater en soms water uit de lage kraan).

Nu we een vaste medewerker hebben zijn we eindelijk ook in aanraking gekomen met een stukje ouderwetse bureaucratie want we hebben hem ingeschreven bij de sociale dienst. Anders dan in Mozambique kregen we hier direct bij het eerste bezoek een getypt lijstje mee met alle benodigde papieren (in Mozambique werd je zoiets mondeling meedegedeeld en vergat men vaak een deel van de benodigdheden zodat je nog een keer en nog een keer terug moest...).
Toen we alle papieren bij elkaar hadden, sommigen in drievoud met de hand geschreven ingevuld, en Kees zijn handtekening 11 (elf) keer gezet had, bleek dat een type van de formulieren toch echt aan de voorkant getypt moest zijn, met een typemachine. Niet aan de achterkant, alleen aan de voorkant en nee het kan niet met de computer, want het formulier is geen standaard maat papier en meer een soort karton. Het is het soort kaart dat in een kaartenbak-systeem thuishoort (en als u nog weet wat dat is, bent u minstens net zo oud als wij).

Een heuse typemachine, waar vind je die nog? Na een rondvraag blijken Panamese advocatenkantoren en ziekenhuizen of priveklinieken nog typemachines te hebben (want die hebben ook nog kaartenbakken), en iemand die wij kenden, kende toevallig een dame die in de receptie werkte van zo´n prive kliniek.... zij typte alles keurig uit, maar toen ze klaar was, was het kantoor van de sociale dienst al dicht. Bij ons volgende bezoek aan Santiago en de sociale dienst bleek dat we een nummer teveel getypt hadden en ergens anders een nummer te weinig en de datum die we ingevuld hadden mocht ook niet... Affijn, weer terug naar de aardige receptioniste die de kaarten nogmaals in tweevoud geheel overnieuw en voor niets typte tussen het beantwoorden van de telefoon en te woord staan van patienten... Toen was alles goed en konden we voor 40 cent een cd kopen met het computer programma van de sociale dienst waarmee we, als alles daarin is ingevuld, de formulieren die we maandelijks moeten inleveren, thuis kunnen printen en die we 10 dagen na het inleveren, gestempeld kunnen ophalen als we betalen.... Maar zover zijn we nog niet.

Het arbeidscontract is hier ook niet een zaak van alleen de werkgever en de werknemer, nee daar moet ook het provinciele ministerie van werk van op de hoogte gesteld worden en die moeten dat contract ook stempelen (en ze houden een kopie). Dat ging gelukkig wel supersnel want Loes had vantevoren al een modelcontract opgehaald. Ze proberen hier in ieder geval wel om je zo snel en eenvoudig mogelijk dooor de bureaucratie hen te helpen. En wat bleek: de dame met de stempel is de nicht van de vader van Justino! En omdat we Justino meer betalen dan het minimum salaris, was ze onmiddelijk bereid om het contract te stempelen.

Kees weg

2008-06-01T20:02:00.001-05:00

Sommige mensen weten het al, maar de meesten nog niet en daarom even speciaal een blog: Kees gaat voor twee jaar werken in Angola, hij is vandaag op 1 Juni vertrokken. Eerst naar Duitsland, dan een paar dagen Nederland en dan naar Angola...

Ja dat leest u goed. Kees gaat naar Afrika terug, maar vooral om geld te verdienen.
We zijn nu bijna twee jaar in Panama en we hebben heel veel geinvesteerd, (te) weinig verdiend en we hebben gezien dat de prijzen enorm stijgen omdat de dollar zo zwak is. Zo was de diesel toen we net in Panama waren ongeveer 2 dollar voor een gallon (bijna 4 liter) en nu kost eenzelfde gallon gemiddeld $4,14... en we moeten nog aan de bouw van het hotel beginnen...

Wij hadden gehoopt dat we bij konden klussen met consultancies in Latijns Amerika maar als je ´vers´ uit Afrika komt dan heb je niet de vereiste ´5 jaar´ lokale ervaring, dus dat lukte niet erg... Omdat de geldnood wat begon te dringen, ondanks het feit dat we ons huis in Mozambique eindelijk en voor een alleszins ordentelijke prijs (gelukkig afgesproken in Euro’s) hebben kunnen verkopen, hebben we ook meegedaan aan verschillende aanbiedingen van consultancy-bedrijven op contracten in Afrika en elders (Loes zit nog in zo´n ronde voor korte termijn werk eventueel misschien in Egypte en/of Ecuador – hier gaan we even niet verder op in want een van de twee voorstellen is nog niet eens ingediend bij USAID!). Maar goed, ons CV is dus in het wereldwijde web en een Duits bedrijf GFA Consulting Group heeft Kees´ CV gevonden op het wereldwijde web en gevraagd of hij mee wilde doen aan een bod op een contract van de Europese Commissie voor een klus in Angola. En daar heeft Kees indertijd ja op gezegd.

Dat heeft GFA gewonnen (mede dankzij Kees´ perfect passende CV) en inmiddels hebben ze het contract getekend met de Europese Unie. En nu moet Kees dus voor twee jaar naar Angola. Het is een interessant project, het gaat over landrechten en watervoorziening voor nomadische veehouders, maar zoals gezegd, het gaat ons toch wat meer om het geld dan vroeger. Dus het feit dat ze goed betalen en ook twee tickets per jaar tussen Angola en Panama betalen gaf indertijd toch de doorslag voor Kees om mee te doen in het voorstel.

Omdat we geen van beide de voortgang van ons project, met name de bouw van ons huis/hotel met vier kamers willen uitstellen, blijft Loes in Panama. En nu wilt u allemaal natuurlijk weten: “Wat vinden jullie daar nou van...”

Nou, wij vinden dit natuurlijk aan een kant helemaal niet leuk en het is niet ideaal en we zien er beiden vreselijk tegenop. Maar aan de andere kant weten we dat het nodig is en hebben we wel vaker met het bijltje gehakt van het heel ver van elkaar af samenleven ... (dat vonden we toen ook al niet leuk...) en nu hopen we vooral op een redelijke telefoonverbinding (Kees schijnt een satelliet telefoon te krijgen voor het project...). Gewone telefoon en Internet is voor hem op enkele uren afstand, maar goed te doen in het weekend! En als we over een jaar of zo effe niet meer zo optimistisch zijn dan weten jullie waar het aan ligt... dan missen we elkaar vreselijk!

Het afscheid was een beetje raar, Loes en Kees zijn bijna in tranen terwijl hij door de douane steeds verder weg gaat, en ineens komen er letterlijk honderden mensen de trap af en achter mij staan, met spandoeken enzo en in een uiterst jolige stemming. Loes verdween af en toe achter een spandoek en moest eroverheen nog even naar Kees zwaaien. Panama’s nationale boxer is wereldkampioen geworden en kwam net aan...

Er wordt ook nog gebouwd

2008-05-21T11:36:00.001-05:00

Eigenlijk vinden we bouwen bijna net zo leuk als bomen planten. Nu was het altijd al de bedoeling om een keer een werkplaats te bouwen. Het idee is dat gasten daar op regenachtige dagen eventueel hun creativiteit uit kunnen leven op wrakhout, oud ijzer, of lekker met verf en papier aan de slag kunnen. En uiteraard kunnen we er zelf ook terecht, want er moet nog al eens getimmerd, gezaagd en geboord worden als je een bos aan het planten bent en paden aan moet leggen.

Dus hebben we een beetje nagedacht over wat we wilden en dat idee met Francisco, onze vaste metselaar besproken. Die had nog wat praktische suggesties (het is ontzettend veel goedkoper als je de werkplaats iets smaller maakt dan een golfplaat lang is. Dan hoef je geen puntdak te maken en heb je minder dakbalken nodig. Dus dat hebben we gedaan. Gelukkig hebben we golfplaten van 5,48 m (18 voet), dus kon de werkplaats 4 meter breed worden. Omdat betonijzer en plastic pijpen worden geleverd in stukken van 6.20 m (20 voet), hebben we de werkplaats langer gemaakt: 8.50 m om precies te zijn. Om het geheel licht en luchtig te houden, is de lange muur aan één kant slechts 1.10 m hoog en de rest is afgesloten met ‘heras hekwerk’. De korte muur heeft een groot raam en de deur is ook een ijzeren raamwerk waar veel licht en lucht doorheen komt. Het dak hangt aan alle kanten een meter over, dus het regent niet in.

Om het geheel ecologisch te houden en een beetje leuk te laten ogen, wordt er aan één kant een hagedissenmuur aangelegd. Daar stapelen we gewoon een flinke hoop natuursteen tegen een blinde muur, en dat vinden die hagedissen dan vanzelf, want er zijn er al verschillende op ons land. Daarnaast komt een wespen- en bijenflat, bestaande uit oud en onbewerkt hout met daarin wat voorgeboorde gaten. Sommige bijen (timmermansbijen genoemd) boren overigens hun eigen gaten beter dan een boormachine. Solitaire wespen zijn bij ons graag gezien gasten, want die steken geen mensen en eten grote hoeveelheden rupsen! En tot slot gaan we ook nog een kleine vleermuis´grot´ bouwen. Als het huis straks tegen de vlakte gaat, dan raken er namelijk minstens 20 vleermuizen dakloos en dat kun je als ecotourismebedrijf natuurlijk niet maken. Sommige andere vleermuizen gebruiken hun maal overigens al hangend aan de balken van het werkplaatsdak.

Het grove werk is nu klaar en deze week zijn we schappen aan het hangen en aan het schilderen. Volgende week moeten de hagedissenmuur en de wespen- en bijenflat geconstrueerd worden. En daarna de vleermuisgrot...

We hebben ook besloten om een tekenwedstrijd te organiseren voor de kinderen van Malena. Hoe mooier wij de tekening vinden, hoe prominenter die op de overige muren van onze werkplaats geschilderd mag worden door de betreffende artiest. Het thema is, uiteraard, De Natuur. Zodra dat zijn beslag krijgt, zullen we zeker een heleboel foto’s maken en hier posten in een aparte blog.

Het regent

2008-05-08T09:54:00.000-05:00

Het is zover. Na een valse start medio april, is het regenseizoen nu losgebarsten in al zijn natheid. Op 28 april meteen 62 mm en de volgende dag nog 14 mm. Vandaag was het bijna droog (slechts 3 mm), maar wel bewolkt. Nog een paar buitjes en we kunnen weer op volle kracht bomen gaan planten. Kees heeft al wel een paar Ixora struikjes en wat Heliconia’s geplant bij de rancho’s, maar dat is vooral voor het mooi en voor de kolibrietjes (hoewel de Ixora’s ook wel een paar gram kooldioxide vastleggen, het zijn lang-levende struiken).

Eerst moeten we de boompjes die het droge seizoen niet overleefd hebben gaan vervangen. Dat zijn er ongeveer 45, ongeveer 5% van het totaal aantal bomen (+ 900) dat we vorig jaar geplant hebben. Een deel zal vervangen worden door andere soorten omdat de originele boom niet goed paste op de plek. Een deel van ons land bleek erg nat en niet alle bomen kunnen groeien in wat eigenlijk 6 maanden per jaar een moeras is.

De soortenrijkdom zal ook weer wat groter worden dit jaar. We hebben vorig jaar een verlanglijstje achter gelaten bij de boomkwekerij en we hebben al gehoord dat hij het grootste deel van die bomen kan regelen en de eerste kunnen we ophalen in juni. Verder heeft Loes alweer het nodige zaad tot kiemen gebracht en is ze druk bezig met het verpotten van kiemplantjes met exotische namen als jobo, tronador en icecream bean. Twee weken terug hebben we bij de botanische tuin van Panama een paar spannende nieuwe soorten ontdekt en onmiddelijk meegenomen. We hebben nu niet alleen apencondoom- en apenkambomen, maar ook een apenpanboom (olla de mono). Als het aan mij ligt dan planten we die drie soorten naast elkaar langs het pad, met een naambordje erbij.

Van de bomen die we vorig jaar geplant hebben, zijn er 700 gesponsord door mensen die hun kooldioxideuitstoot wilden compenseren. En zoals u in het vorige blog hebt kunnen lezen, helpen ze daarmee ook met het instandhouden en herstellen van de biodiversiteit. Overigens hebben we sinds dat laatste blog alweer twee nieuwe vogelsoorten gezien en er is een babykaaiman (of –vrouw) van 45 cm in ons vijvertje komen wonen.

Als u het leuk vindt om dat ook te doen, dan kan dat. Voor € 100,- planten wij 20 bomen op ongeveer 500 m². Daarmee compenseert u ongeveer 4-5% van de kooldioxide die u gedurende uw leven uitstoot. U krijgt van ons en certificaat met een lijst van de bomen die wij met uw hulp geplant hebben. We planten om een bos te herstellen, dus we kiezen soorten die dieren en vogels nodig hebben en proberen ook zo veel mogelijk soorten te krijgen (een tropisch bos bevat al gauw meer dan 200 soorten bomen) en planten alleen bomen die van nature in Panama voorkomen. Daarnaast planten we ook struiken, kruidachtige planten en orchideeën om de diversiteit verder te verhogen. Wie meer informatie wil, of besluit om ons te steunen, kan een emailtje sturen naar tanagertourism@gmail.com

Nummer 100!!!

2008-04-13T17:27:00.000-05:00

Nee, niet het honderdste blog, maar we hebben op 5 april wel de honderdste vogelsoort op ons land geregistreerd. En als u weet dat er in heel Nederland in de afgelopen 100 jaar ongeveer 450 soorten zijn gezien, dan snapt u wel dat 100 soorten in anderhalf jaar op 8 hectares bepaald niet gering is.

Nummer honderd was de gestreepte tiran. Het waren er zelfs twee, waarschijnlijk een paartje op doortocht naar Mexico. De gestreepte tiran broedt van Noord-Mexico tot Noord-Argentinië en de vogels die in het noorden en zuiden broeden, komen overwinteren in Centraal Amerika. Gestreepte tirannen eten grote insecten zoals cicaden en wespen, kleine hagedisjes en bessen.

Het aantal vogelsoorten is de afgelopen maanden behoorlijk toegenomen en ik heb in de eerste vier maanden van 2008 meer soorten gezien dan in heel 2007. Niet alleen meer, maar ook andere soorten. Er is een lichte verschuiving te zien naar soorten die je vaker ziet in struikachtige gebieden en open bossen, terwijl soorten die van open grasland houden, zoals de witkaakweidespreeuw schaars worden en verdwijnen (nog wel te zien bij de buren).

Vogels die wat meer geassocieerd zijn met open bossen die altijd aanwezig zijn, zijn o.a. drie soorten winterkoninkjes, een paartje panamagorzen, een paartje gebandeerde mierklauwieren, toviparkietjes en maisparkietjes, temmincks stekelstaartjes, blauwstaartsmaragdkolibries en grijskeelschoffelsnavels. En een paartje tropische schreeuwuiltjes heeft drie kuikens grootgebracht op ons land. We krijgen af en toe bezoek van zwavelborsttoekans, kuiforopendola’s, geelstaarttroepialen en de langsnavelsterkeelkolibrie. Boven ons land vliegen vaak zwarte en kalkoengieren, amerikaanse fregatvogels, vleermuisvalken, grote zwarte buizerds, geelwang- en geelvoorhoofdamazones, soms een witstaartwouw of een kaalkopooievaar en éénmaal een amerikaanse vorkstaartwouw. Voor meer foto´s, kun je terecht op de ´galleries´van onze website (www.tanagertourism.com ).

Wat betreft andere beesten gaat het ook goed. Af en toe struikelen we bijna over de hagedissen. We hebben o.a. groene leguanen en jezusbasilisken (die kunnen over het water rennen). Slangen zien we niet of nauwelijks. Af en toe een katoogslang die het op de kikkers voorzien heeft, maar die wordt niet langer dan een halve meter en niet dikker dan je pink, Ze hebben weliswaar giftanden, maar die staan achterin z´n bek en het gif is zwak. Niet bepaald vergelijkbaar met een anaconda of zwarte mamba. We weten ook vrijwel zeker dat er nog steeds gordeldieren op ons land rondstruinen, maar die zien we nooit. Wel zien we af en toe een eekhoorn en de hond van de buren die in het bouwzand komt graven.

PS voor de fanaten: ik heb de door C.S: Roselaar samengestelde lijst gebruikt voor de Nederlandse namen van de vogels (Geïllustreerde encyclopedie van de vogels, 1991).

Ons Bos

2008-04-13T17:25:00.000-05:00

We hebben al een tijdje niks meer laten weten over het wel en wee van het bos dat we aan het planten zijn. Hoogste tijd om u daar weer eens van op de hoogte te stellen. Het gaat behoorlijk goed. Natuurlijk, het gaat niet zo snel als we wel zouden willen, voor de leek lijkt ons land waarschijnlijk nog steeds het meest op een verwaarloosd grasveld. Maar wij, als deskundigen, biologen en eigenaars (en dus wellicht niet helemaal objectief) zien een, weliswaar heel jong, tropisch bos.

We zitten nu aan het einde van de droge tijd en we zien nu al wel dat sommige boompjes het niet gered hebben, maar het lijkt erop dat meer dan 90% het droge seizoen wel overleeft. Het enige patroon dat we tot nu toe zien is dat een boompje dat ons is verkocht als ´Zapote Colombiana´ het bij ons niet doet; acht van de tien zijn al dood. Verder zien we ook dat boompjes die na september gepoot zijn meer moeite hebben met de droge tijd dan boompjes die voor die tijd zijn gepoot. Dat komt vermoedelijk niet door een gebrek aan water, maar door een gebrek aan licht. Het was continue zwaar bewolkt in oktober en november, zodat de boompjes vorig jaar gewoon niet genoeg licht hebben gehad om grote wortels te maken en die diep de grond in te sturen. We gaan dan ook proberen om dit jaar het planten te concentreren in de periode van mei tot begin september.

Bomen die vroeg gepoot zijn, doen het prima. Onze ster is nog steeds een mahonieboom in de Heliconia vallei. Die hebben we gepoot in november 2006 en is nu drie en een halve meter hoog. De meeste Panamabomen en de ‘amarillos’ doen het ook erg goed. Veel ‘amarillos’ zijn in een jaar bijna twee meter hoog geworden. Een verrassend goed groeiende boom is de “Apenborstel” (Peine de Mono) die we laat gepoot hebben, maar die toch op sommige plaatsen al 1 m hoog is geworden. De heliconias (geen bomen overigens) die we vorig jaar gepoot hebben doen het prima. De papagaai-heliconias hebben vrijwel continu gebloeid van mei tot maart.

Verder komt er ook van alles en nog wat op waar we niets gepoot hebben. Maar dat is niet zo heel gevarieerd. Er komen vooral guava-, espavé-, nance- en roble-bomen op. Eén van onze heuvels lijkt wel een guavekwekerij, er staan letterlijk tientallen jonge guaveboompjes. Er zijn ook enkele grotere guave bomen en die dragen vrucht die de plaatselijke jeugd er graag uitplukt.
We hebben dus geen bezwaar tegen al die guaveboompjes, we kunnen daaronder of naast mooi andere boomsoorten poten die van schaduw houden, zoals de cacaobomen die nu al een jaar in potten staan te groeien.

Gasten

2008-04-04T12:25:00.001-05:00

Jawel, langzaam maar zeker komen de eerste klanten naar ons stukje Panama. We hebben de twee ranchos ingericht met bungalow tenten en de badkamer is klaar (op een deur na maar dat hindert niet). Drie weken geleden hadden we drie Engelse reizigers op bezoek, afgelopen week kwam Norm, onze vriend uit Chiriqui langs met een vriendin. Hij was al eens geweest, maar toen was de badkamer niet klaar. En gedurende het Paasweekeinde zaten we vol! Eerst een onverwacht stel voor een nacht en toen drie gasten: Een Panamese en een Canadese in een tent en een Amerikaan. De laatste kwam speciaal om met Kees naar Cerro Hoya te gaan, op zoek naar de ‘painted parrakeet’, de bruinrugduif en de grote groene ara.

De drie Engelsen waren gemakkelijke klanten. Ze wilden pas ontbijt om een uur of tien ’s morgens, en daar hadden wij voor de zondag geen bezwaar tegen. Kon Kees ook eens uitslapen. Ze waren vooral te spreken over de rust, de sterrenhemel en de openlucht douche.

De douche oogt zowiezo veel bewondering. Er komen de laatste tijd wat meer mensen rondkijken in de omgeving en die stoppen bij ons en ook andere buitenlanders die hier iets aan het ontwikkelen zijn, zijn een keertje langsgekomen. Daar hebben we absoluut geen moeite mee, die lui zitten in een heel ander marktsegment, dus het is niet zo dat ze iets komen afkijken. Ze kunnen zelfs mensen door verwijzen naar ons. Daar komt bij, je moet natuurlijk wel een beetje schildertalent hebben als je walvissen en dolfijnen op je douchemuur wilt.

Al die belangstelling hebben we mede te danken aan Rob van der Merwe die een half jaar stage Tourisme Marketing loopt bij ons. In februari is hij op pad geweest om uit te zoeken hoe de doelgroep in elkaar steekt en hoe we die het beste kunnen bereiken. Daarbij heeft hij waar mogelijk geprobeerd om mensen over te halen ook een paar nachten bij ons te komen logeren. En dat begint dus vruchten af te werpen.

Helaas hebben we de bruinrugduif, grote groene ara en de ´Painted parakeet’ niet gevonden. Maar wel de kleine fuutkoet en de witkruinkolibrie, ook allebei zeldzaam. Onze vogelaar was dan ook best tevreden en wil terugkomen! En ook de Panamese en Canadese dames willen volgend jaar weer bij ons slapen...

Een weekeinde Coiba

2008-03-21T18:11:00.001-05:00

Het heeft even geduurd, maar uiteindelijk is het ons gelukt om naar het eiland Coiba te gaan. Coiba is wereldberoemd in heel Panama. Het eiland heeft tientallen jaren gediend als een gevangenis, het Alcatraz van Panama zeg maar. Alleen schijnen er veel meer gevangenen ontsnapt te zijn; hoeveel is ons niet verteld. De uitbrekers groeven een tunnel en hakten een Balsa boom om en gebruikten die om naar het vaste land te drijven/zwemmen. Nu schijnen er nogal wat haaien in de wateren rond Coiba te zwemmen en ontsnapte gevangenen melden zich gewoonlijk niet bij de autoriteiten als ze aan wal komen, dus hoeveel er het vasteland gehaald hebben is onbekend. Tegenwoordig is Coiba een Nationaal Park en het is recent ook uitgeroepen tot een Wereld Erfgoed.

Wij (Loes, Rob en Kees) gingen samen met Cecil en John (Amerikaans), Hilda en Conny (Panamezen) en Julie (een ‘zonian’, in de kanaalzone geboren). Een nogal gevarieerd gezelschap. Cecil is bezig met het verkopen van plots aan zee in Quebro, John wil diepzeevissen gaan organiseren voor Amerikanen, Hilda is de vriendin van Cecil, Conny een vriendin van Hilda en Julie de vriendin van John. En wij kennen Cecil vrij goed.

Naar Coiba gaan is niet goedkoop, maar een beetje grote groep verlaagd de kosten. Alleen al de boot en de benzine kostten U$ 550, dan is er entree van het park, de slaapplaats en al het eten moet van het vaste land komen! Maar het is echt het geld waard want Coiba is schitterend. We vertrokken vanuit Puerto Mutis en zijn door de ook al fraaie golf van Montijo gevaren dan bij Santa Catalina om de hoek en afzakken naar het zuiden. Er is daar aan de kust nog heel veel fraaie jungle. Dichterbij Coiba nam de beestenboel toe en zagen we stormvogels, drie soorten sterns, en een groep gevlekte dolfijnen en een zeilvis. Die joegen allemaal op vliegende en allerlei andere vissen die door de boot opgeschrikt werden.

Coiba is vooral heel idilisch mooi, omdat het wordt omringd door nog veel meer kleinere eilandjes die zo in reclame en reisfolders passen. Bijna cliché die witte stranden, blauwe zee met koraalriffen in heel helder en warm water, kokospalmen, oerwoud, dolfijnen en zeeschildpadden in het water. Coiba zelf, zo´n 600 km² groot, is (nog) niet erg toegankelijk, er zijn nu slechts drie paden, elk korter dan 1 km en één is zo goed als onbegaanbaar. De eerste dag hebben we met zijn allen gezwommen bij het eilandje ‘Granito de Oro’. Er zwemmen daar heel wat soorten vis rond. Loes en ik hebben rondom het eiland gesnorkeld en nog een school kleine barracuda’s gezien, dat was echt geweldig. Loes ging met Rob nog een keer rondom enkele rotsen snorkelen naast het eiland en bleek later stevig verbrand.

We vergaten helemaal de tijd en toen we terug gingen naar een ander strand bleek dat het getij wel heel veel gestegen was en waren enkele achtergelaten spullen gaan drijven.Vooral Rob heeft waardevolle spullen afgegeven aan de zee. Mocht u tijdens uw volgende strandwandeling een portemonnee met US dollars tegenkomen, dan is die dus van Rob. Hij wil hem graag terug.

De volgende dag hebben we het pad naar de thermale bronnen gewandeld. Loes en ik hebben de bronnen niet gehaald (op 50 m na) omdat we het veel te druk hadden met kijken naar vogels, bomen en bloemen. Volgens de anderen was het niet heel erg bijzonder, alhoewel sommige poelen wel erg heet waren. Daarna hebben we de overblijfselen van de gevangenis bekeken. Uiteraard stond er op de gebouwen niet ‘gevangenis’ maar ‘rehabilitatiecentrum’. Wij vonden dat de gevangenen het niet slecht hadden ondanks dat ze waarschijnlijk met teveel in een cel zaten was er veel licht en lucht in de hokken met vooral tralies. Het extra beveiligde gedeelte had ook acht betonnen stapelbedden. En er was een prachtig uitzicht vanuit de eetzaal.

Wij maakten ons bij het zwemmen niet zozeer zorgen om haaien als wel om ‘Tito’. Tito is een ruim vier meter lange amerikaanse krokodil. Hij/Zij heeft een glimlach met een heleboel hele grote tanden en woont aan één van de twee stranden vlakbij het kamp. Hij wordt gevoerd en schijnt nog nooit een toerist lastig gevallen te hebben, maar wel zijn verzorger...
En een van de nog vier gevangenen op Coiba (die de politie nu helpt in hun kamp) is bezig om de volgende generatie krokodil “tam” te maken.

Lasso Competitie

2008-02-21T13:44:00.000-05:00

Op 3 februari zijn we naar Arenas geweest. Het was de laatste dag van de regionale kampioenschappen lasso werpen. En niet zomaar in de lucht, er moesten te paard kalveren gevangen worden.

Hiertoe hebben ze speciale langwerpige arenas met zand. Aan beide kanten zijn hokken voor de vele kalveren. Een voor een worden de kalveren dan in een nauwe gang geleid, het kalf krijgt een losse lus om zijn nek dat verbonden is met een touw waarachter de ruiter te paard staat. Als het kalf wordt losgelaten en wegrent, trekt het ook het touw los en dan kan de ruiter achter het kalf aan.

Als de ruiter goed is dan heeft hij zijn lasso al in de lucht terwijl hij achter het kalf aan galoppeert. Dan is het nog slechts een kwestie van de lasso om de kop van het kalf gooien, de lasso aantrekken en klaar. De hele goeden kunnen dat binnen twee seconden. Maar de meesten zijn al gauw 5 tot 10 seconden bezig. En soms gaat het helemaal mis. Dan gooien ze mis (een kalf is klein), of trekken de lus niet snel genoeg aan, zodat het kalf door de lus heen springt. Wie mist, kan een tweede poging wagen, tenminste als het kalf nog niet aan de overkant van de arena is (alwaar het door de andere kalveren met luid geloei als ontsnapte winnaar wordt ontvangen). Meestal lukt een tweede poging niet binnen 20 seconden, en dat is de tijd die je krijgt toebedeeld als je mist en geen poging meer waagt.

De beste individuele tijd die wij gezien hebben was echt slechts 2 seconden. Bij een competitie is er wel een prijs voor de beste individuele tijd, maar waar het om gaat is de totale tijd van het team. Elk team heeft 10 deelnemers die elk twee keer moeten werpen. Elk team heeft ook 2 reserve mensen. Als een deelnemer bij de eerste worp misgooit en dus 20 strafseconden krijgt, dan kan het team beslissen om hem te vervangen en de reserve persoon krijgt recht op twee worpen.

Bij een wedstrijd treden twee teams tegelijk op, dat wil zeggen dat om de beurt een deelnemer van een van de teams het arena betreedt te paard, zijn poging doet en daarna komt de volgende deelnemer van het andere team. Als de 10 (of 11 of 12 als er vervanging is ingezet) van beide teams geweest zijn, is er een tussenstand en kunnen ze allemaal nog een keer. Elk team heeft een eigen tenue dat bestaat uit een overhemd in de kleur van de club, een panama hoed en een spijkerbroek. Het overhemd wordt altijd in de broek gedragen en er mag een keurig gevouwen zakdoek uit de rechter kontzak steken.

Die hoed wil natuurlijk wel eens afwaaien als de ruiter in volle vaart achter dat kalf aan galopeert. En daarom is er een speciale hoedenjongen, die, zodra het kalf gevangen of definitief ontsnapt is, de hoed van de ruiter ophaalt. De beste plaats om die hoed even op te bergen, is natuurlijk bovenop je eigen hoed. Een beetje als de ballenjongens van het Wimbledon.

Er waren die zondagmiddag tenminste 8 teams over en ons favoriete team werd natuurlijk “Union del Sur” met deelnemers uit onder andere Malena en ons gehucht Palmilla (In Palmilla zijn maar 12 huizen en 3 families en dat is inclusief onszelf). Met een teamtijd van 208 seconden wist Union del Sur de directe tegenstander voor te blijven, maar het bleef een middenklasse. Het winnende team had slechts 144 seconden nodig om 20 keer kalveren te vangen.

U vraagt zich misschien af hoe het zit met de diervriendelijkheid van dit gebeuren. Er waren tenminste 90 kalveren en die hebben elk op die zondagmiddag zo’n drie keer door de arena moeten rennen. Sommigen werden 3x gevangen anderen minder. Het was warm, maar bij de hokken aan het eind van de arena was een tuinslang met water en werden de kalveren koel gehouden, het zand in de arena was ook nat gemaakt voor koelte en minder stof. (Datzelfde water werd ook gebruikt door de jongens om de “amazones” nat te spuiten ... dat mag als het carnaval is)
Sommige kalveren zijn overigens zo slim, die gaan liggen en weigeren te starten. Dan wordt er wat geport, maar als het kalf eigenwijs blijft dan zetten ze gewoon de deur open en kan ie op zich zelf naar achteren rennen. Andere kalveren zijn zo dartelig snel en klein, die wringen zich al rennend door de lasso heen nog voor de werper hem strak kan trekken. De gevangen rennende kalveren vallen uiteraard soms wel door de plotselinge rem als de ruiter de lasso aantrekt, maar in minder dan een tel staat het weer op de been en de ruiter begeleidt het alweer rennende kalf aan de lasso naar het eind van de arena waar assistenten het kalf weer bevrijden en in het hok laten. En er zijn ook regels. Een ruiter krijgt 20 strafseconden als hij bij het aantrekken van de lasso het gevangen kalf over het zand naar achteren trekt. Dat mag niet. Het gebeurde een keer die zondag middag omdat het paard achteruit ging lopen na het remmen...

Bij lasso competities draagt het publiek min of meer hetzelfde tenue als de ruiters. Dus wij (Kees zonder hoed, overhemd uit de spijkerbroek en zakdoek in de rechtervoorzak gepropt en Loes in spijkerrok, geen hoed en geen overhemd) zaten er vreselijk naast. En we hadden ook al geen paard. Want er wordt heel wat afgeflaneerd langs de arena en dat kan uiteraard alleen te paard. En de toeschouwers kijken net zo goed naar het paard als naar de ruiter(M/V). Overigens is de sfeer erg gemoedelijk en hoeft er geen politie aanwezig te zijn!

Om het arena heen zijn podia om op te staan of met gehuurde stoelen te zitten. Er zijn ook altijd open plekken zonder podia voor de toekijkende ruiters en amazones. En de bier stands (waar ze ook fris verkopen) zijn speciaal ontworpen naast het arena: hoog genoeg om een ruiter te paard ook van een pilsje te voorzien (geschonken in grote bakken met ijs).

We hopen dat de foto’s voor zich spreken. We hebben ook gefilmd en hopelijk lukt het om dat ook te uploaden. We bedanken hierbij ook ex-wedstrijd lasso werper Sr. Justino Moreno voor de inzichten in het competitie lasso werpen.

Stappen in Mariato

2008-02-02T18:37:00.000-05:00

Tot nu toe waren we nog niet wezen stappen in Mariato. De uitgaansgelegenheden, drie “cantina’s”, waren niet echt uitnodigend en vrouwen die zich in dit soort gelegenheden vertonen, zijn gewoonlijk van lichte zeden. Dus samen was niet goed voor de reputatie van Loes en alleen zag ik niet echt zitten. Gelukkig hebben we nu een student, en dus kon ik eindelijk, eindelijk een avondje gaan stappen in Mariato.

Het was een tamelijk korte avond, maar het begon goed. Eerst zijn Rob en ik naar de cantina tegenover ons huis gegaan. Die heet ‘Corotu’ en heeft sinds kort nieuwe geluidsapparatuur. Ook hadden wij al gehoord dat de klanten af en toe een geluid uitstoten dat nog het meest op hondegeblaf leek. Dat moest uiteraard nader bestudeerd worden.

We waren nog maar nauwelijks binnen of we werden meegezogen in een conversatie met een buitenlander. Waar hij precies vandaan kwam is ons tijdens het 30 minuten durende gesprek niet duidelijk geworden. Onze gesprekspartner beweerde dat hij in Nederland geboren en dus Deen was, en vervolgens dat hij een Indiaan was en tenslotte dat hij zijn jeugd had doorgebracht in de staat California. Rob en ik kregen sterk de indruk dat hij na zijn jeugd vooral in de staat van dronkenschap had vertoefd.

Gelukkig kwamen we ook nog in contact met de andere klanten. Twee begonnen er met dat blaf-achtige geluid terwijl we nog met onze Deens-Californisch-Nederlandse Indiaan in gesprek waren. Een mooi moment om hem te verlaten en uit te vinden wat er nu eigenlijk aan de hand was. De produktie van dit geluid (en het klinkt echt als geblaf) het salomar (dat is een werkwoord) en het is een uiting van vreugde en vriendschap, zo werd ons verteld. Toen Rob een recorder tevoorschijn haalde, werden we onmiddelijk getrakteerd op de uitgebreidere versie, die nog het meest lijkt op iemand die de blues aan het jodelen is.

De tweede bar is te triest om verder te noemen. Een donker hol met een jukebox en dronken mannen. De derde was ook niet al te beroerd, maar haalde het ook al niet bij de eerste. We kwamen daar de buurman tegen, die graag van alles wilde weten over Holland. Maar hij stelde steeds dezelfde vragen, dus ik weet niet of hij gewoon niet geïnteresseerd was, een slecht geheugen had, dronken was of gewoon mijn Spaans niet verstond. Dat gesprek boeide ons op die manier niet erg en zo waren we na krap een uur weer thuis om half tien ’s avonds...

Kortom een “nacht” om nooit te vergeten, al was het maar om je te herinneren dat uitgaan in Mariato niet de moeite waard is.

De Darien

2008-01-27T17:36:00.000-05:00

Het westen en centrum van Panama zijn tamelijk goed ontwikkeld en uitstekend toegankelijk. Dit in tegenstelling tot het oosten, en dan met name de provincie Darien. De Darien, en vooral het “Darien gat” hebben een bijna mythische klank onder reizigers. De ‘Interamericana’ houdt op in Yaviza om pas 150 km verderop, in Colombia, weer te beginnen. (Eigenlijk is die interamerikaanse weg dus helemaal niet zo interamerikaans.) Die 150 strekkende kilometers worden bedekt door echt onvervalst oerwoud vol met jaguars, harpijarenden, tapirs, mahoniebomen zo groot als vuurtorens en verlaten goudmijnen. Er leven ook nog zo’n 7000 Wounaan Indianen en 12000 Embera Indianen.

Het gebied is vrijwel ontoegankelijk. Niet zozeer omdat wegen ontbreken, maar omdat drugssmokkelaars, de FARC en de Panamese en Colombiaanse (para)militaire eenheden die op de twee voornoemde groepen jagen juist niet ontbreken. Sterker nog, het stikt ervan. En vertegenwoordigers van beide kanten schieten eerst, en blijven schieten tot er niemand meer is om vragen te beantwoorden.

Dat deel van de Darien provincie hebben we dan ook niet bezocht. We zijn ‘slechts’ tot Santa Fé gereisd, net 30 km of zo in de Darien provincie. Om daar te komen moesten we al langs drie politieposten met steeds nerveuzere agenten. Ze zijn bepaald niet blij met touristen die de Darien binnengaan. Want er blijven domme touristen die proberen om het Dariengat over te steken en dan onderweg vermoord worden. Dat ze vermoord worden vindt de politie niet zo erg; wat ze wel erg vinden is dat ze dan hun eigen leven moeten riskeren om die tourist, of wat er van over is, te gaan zoeken.

Maar Santa Fé en omgeving is rustig, veilig en erg interessant. Iets ten westen van Santa Fé ligt het dorpje Arimae. De inwoners daarvan hebben nog zo’n 6000 hectare primair bos over van de 40,000 die ze eerst hadden. De overige 34,000 is ingepikt en veelal ontbost door immigranten uit andere provincies van Panama. In het overgebleven bos leven echter nog wel een paar harpijarenden. Ik heb het nest gezien en de harpijarend gehoord, maar nog niet gezien. Het oerwoud is wel mooi, maar niet echt primair meer, want ook hier zijn de grootste hardhoutbomen eruit gehakt zijn.

De gemeenschap van Arimae bestaat uit Wounaan en vooral Embera indianen. Terwijl Kees samen met onze begeleiders, twee ex-vrijwilligers van de Peace Corps, en de lokale gids naar de harpijarenden zochten, bleef Loes bij de vrouwengroep in Arimae om over toerisme te praten en mogelijke samenwerking. Het dorp heeft met financiele hulp van USAID een rustieke accommodatie gebouwd (twee kamers) en een winkeltje waar zij hun kunst en nijverheid verkopen. De accommodatie loopt nog niet echt, maar er zijn Indianen die in de buurt van het kanaal wonen en allang geen kunst meer maken die dat hier komen kopen om door te verkopen aan de toeristen daar. De dames maken ook niet alles zelf, ze verkopen soms ook voor Indianen die echt nog diep in the woud wonen. Loes kreeg een demonstratie van manden maken. De jongere dames geven de voorkeur aan de moderne geweefde manden, maar ze kleuren nog wel alles zelf met verschillende plantensappen. De oudere dames weven andere soorten manden met andere delen van eenzelfde palm. Beide methoden lijken erg op hoe er in Zuidelijk Afrika geweven wordt. De “moderne” manden methode hadden ze geleerd op een cursus van een ontwikkelingsorganisatie... Denk niet dat je altijd traditie koopt!

Met zijn allen zijn we naar Puerto Lara geweest. Dat ligt een half uur van Santa Fé. Een half uur met de boot langs hoge mangrove bomen. Puerto Lara ligt aan een rivier en wordt bewoond door Wounaan indianen die nog vrij traditioneel leven. De Wounaan zijn in Panama erg bekend door hun Tagua carvings. Tagua is een palm noot die bijna zo hard is als ivoor.

Als je, zoals wij, aangekondigd bent, dan word je ontvangen door een groep Wounaan indianen die zich beschilderd hebben met Jagua (spreek uit: Gagua). De Jagua is een fruit met paars sap dat op het lichaam een ‘tatoeage’ oplevert die ongeveer tien dagen zichtbaar blijft. Het is een mooi gezicht, maar je voelt je als man toch wat gegeneerd om de beschilderingen op de halfnaakte dames de aandacht te geven die die beschilderingen eigenlijk wel verdienen.
Deze gemeenschap en die van Arimae willen graag meer toeristen ontvangen om hen deelgenoot te maken van hun tradities en leefwijzen en hoopt dat wij hen daarbij kunnen helpen dus als je interesse hebt dan organiseren wij deze toer.

Dammetje bouwen

2008-01-07T18:18:00.001-05:00

Toen we trouwden was ik er al voor gewaarschuwd, Kees heeft iets met vissen en water en zo. Toendertijd hadden we aquaria en een paludarium, nu hebben we acht hectare grond in een potentieel tropisch bos. En er is water. En daar kun je een of meerdere dammetjes in bouwen, net als vroeger op vakantie in Frankrijk...

Het is ook nu een uiterst serieuze aangelegenheid want onze geboorde waterput heeft niet genoeg water voor een electrische pomp (zie blog over pech). We moeten water verzamelen in een land waar water in eerste instantie niet zo schaars lijkt. We hebben de uit Afrika meegenomen literatuur er op nageslagen en besloten dat de dam zonder cement gebouwd moet worden met “gabionnen”. Een gabion is een soort doos van gaas (dat stevige met ruitvormige openingen) waar je ter plekke stenen in legt. Vele dozen samen maken een dam die stevig ligt, maar toch ook enigszins flexibel is!

We waren amper een dag terug in Mariato en we stelden het ophangen van schappen in ons nieuwe huis nog even uit en gingen weer naar het land. Kees had ons stroompje al uitvoerig bestudeerd en de plaats uitgezocht waar de dam het beste geplaatst zou kunnen worden. Hij begon ijverig met het graven!

Op de dinsdag in Santiago kochten we 30 meter van het hekwerk gaas (ze deden niet minder!).
En omdat we woensdag toch zand moesten halen op het strand (met vergunning, Playa Reina) konden we ook wat stenen meenemen, voor de dam. We waren dinsdag nog even langs gegaan bij onze gebruikelijke panamese hulptroepen, maar die bleken allemaal niet in de buurt te zijn.
En dus gingen wij op woensdag 19 december met zijn tweeën met een schep en een emmer naar het strand, om ongeveer een halve kubieke meter zand en een kwart kubieke meter grote ronde stenen in de auto te laden. Dat hebben we dus zes keer gedaan. Sta er maar even bij stil, het is reuze zwaar werk, vooral omdat na het in de auto scheppen, alles er ook weer uit moet – in de tuin bij het huis. En bovendien lagen de mooiste en grootste stenen steeds verder weg...

En u voelt het inmiddels al aan, al dat materiaal moet ook nog richting de plek van de dam versleept worden. Onze hulptroepen waren nog steeds niet terug, maar we vonden twee andere Panamezen bereid om nog wat extra geld te verdienen voor de Kerst. Omdat we toch zo heel veel gaas hadden leek het beter om gewoon een heel lange gabion te maken als basis. Die hebben we vervolgens zelf versleept naar de plek alwaar deze perfect paste (het gaas geeft een beetje mee).

En vervolgens is Kees bezig geweest met vullen. Dat moet uiteraard met beleid. Eerst grote en zo plat mogelijke stenen op de bodem en langs de randen. Dan het centrum vullen met grote stenen en grind en het geheel afdekken met grote platte stenen. Tot slot kan de gabion ‘dichtgenaaid’ worden met ijzerdraad. Daarna moet er nog grind en grof zand tegenaan en overheen gegooid worden om de dam min of meer waterdicht te maken. En uiteraard hebben we er een buis ingepast zodat we het stuwmeer leeg kunnen laten lopen als dat nodig mocht zijn.

Het water is gestegen van enkeldiep tot bijna kniediep (en Kees heeft lange benen)! De bedoeling is dat er straks (over een maand of twee of zo) gabions achter en op de eerste komen te liggen, zodat het waterniveau verder opgekrikt kan worden.

Weer Thuis

2007-12-26T15:38:00.000-05:00

We zijn nu weer een week in Panama en ze hebben hier niet stil gezeten. ANAM heeft de resolutie afgegeven waarmee wij erkend worden als herbebossers. Dus we kunnen onze advocaten nog net voor de kerst alle documenten geven om de aanvraag van ons herbebossingsinvesteerdersvisum aan te vragen. Daar zijn we wel erg blij mee, want zodra de aanvraag is ingediend, hoeven we niet meer elke drie maanden naar Costa Rica (hoewel dat geen straf was). Ook is de koop van het huis op ons land nu eindelijk voor tweederde rond. We hebben de aandelen van de twee meerderjarige kinderen officieel gekocht en kunnen dus aan de slag met het slopen, zodra we daar klaar voor zijn en tijd voor hebben. Het laatste derde deel kopen we volgend jaar (januari 2009), als het laatste kind ook meerderjarig wordt.

Verder hadden we een man gevraagd om tijdens onze afwezigheid het een en ander te doen en dat is allemaal keurig uitgevoerd. Het hek om ons land staat er weer piekfijn bij, daar komt de komende jaren geen koe doorheen. Verder had hij ook alvast wat erg enthousiast groeiende struiken (op ons verzoek) gesnoeid en ook rond de geplantte bomen het gras en struikgewas gemaaid. Verder hadden hij en de bouwvakker alvast drie muren van het douchehok afgesmeerd. Daar kunnen we nu dus ook weer mee verder.

Het regenseizoen is nu echt (bijna) afgelopen; het is elke dag zonnig en er valt hooguit een buitje aan het einde van de dag, niet meer dan een paar millimeter. Het land ziet er nu dan ook anders uit dan drie weken geleden. Het gras bloeit en zet zaad waardoor het bruinig oogt en het gaat ook liggen. De door ons geplantte bomen springen er nu ineens veel meer uit dan drie weken geleden. En nu zien we pas goed dat een aantal van die bomen behoorlijk gegroeid zijn in de afgelopen maanden. Sommige bomen zijn ook tijdens de afgelopen drie weken nog zichtbaar gegroeid!

Het land ziet er ook steeds minder uit als een weiland; het lijkt nu meer op acht hectare struikgewas met hier en daar een boom. Dat merk je ook aan de vogels. Vroeger hadden we veel leeuwerikken (Eastern Meadow Lark), maar die zien we nu alleen nog maar bij de buren. We zien juist wel zwartkopmussen, gele zangers, af en toe een koekoek of een oropendola. Vogelsoorten die je eerder associeert met struikgewas en bomen dan met een weiland. Het gaat dus de goede kant op.

Wij zitten ook niet stil, maar daarover de volgende keer meer!

Druk, druk,druk 2

2007-11-02T18:02:00.000-05:00

Behalve bouwen moeten we ook nog steeds bomen planten. Binnenkort komt ook ANAM, het ministerie van milieu, ons herbebossingsproject inspecteren, waarna zij de resolutie kunnen afgeven waarmee wij eindelijk een herbebossingsinvesteerdersvisum (wat een prachtig lang woord!) kunnen aanvragen. De andere papieren zitten op de post van Nederland naar hier. Die liggen mogelijk al in Panama op ons te wachten.

We hebben weliswaar al meer bomen geplant dan we gepland hadden en aan ANAM beloofd hadden, maar het einde van het plantseizoen komt in zicht en we hebben nog steeds bomen staan die geplant moeten worden. We denken dat ze het droge seizoen niet overleven in die kleine plantzakjes. En om ze nu eerst in grotere plantzakken te zetten en ze dan nog eens een keer te gaan planten klinkt iets te veel als dubel werk doen. Bovendien heeft de familie Stichter genoeg geld ingezameld om 200 bomen te sponsoren! Om die 200 vol te maken moeten nog 75 bomen gepoot worden. Om dat voorelkaar te krijgen hebben we afgelopen week André Flores, één van onze vaste contacten in de omgeving gevraagd om weer een paar dagen te helpen met planten (vooral gaten graven, kees plant graag zelf).

En dan hebben we ook nog eens 50 bomen gekregen van een vriendelijke Amerikaan uit Chiriqui die bij ons in de buurt wil komen wonen gekregen en er staan er nog 20 te wachten bij Juan Velazques in las Flores. Andre mag binnenkort nog een keer mag komen helpen als hij wil.

Ondertussen is het huis in Palmilla dat binnen ons land ligt en waarin we binnen in een tent slapen nog steeds niet officieel van ons. We hadden vorig jaar een contract getekend om de erfrechten van de familie van de eigenaresse te kopen en twee weken geleden heeft de rechtbank eindelijk uitspraak gedaan en weer twee weken later is er een registratie gedaan bij de notaris voor overdracht aan ons. Op 18 october kregen we papieren. Wij hadden dus de handtekeningen en vingerafdrukken geregeld en toen bleek er een nieuwe wet te zijn: de vader mag niet tekenen voor zijn kinderen om het huis te verkopen, dat moet geëvalueerd worden door een rechtbank. En dat gaat natuurlijk veel geld en nog meer tijd kosten. Dat vonden de advocaten ook te gortig en nu zijn we dus voor meer dan 2/3 eigenaar en wachten we tot de jongste zoon 18 wordt om de laatste 1/3 formeel van ons te laten zijn (het is overigens allemaal al vastgelegd). Dat waren dus nog meer handtekeningen en vingerafdrukken... Over een week ofzo is het huis dan nagenoeg van ons, en kunnen we het plat gaan gooien... (daarover later meer).

Alsof dit niet genoeg is hebben we besloten om te verhuizen! Wat? Ja alweer! We willen onze huurkosten drukken en onszelf in de komende tijd kostbare reistijd besparen dus gaan we een stukje dichterbij ons land wonen, in Mariato per 15 november, op ongeveer 8 km bij ons land in Palmilla vandaan. We kunnen in Mariato wel telefoon ontvangen, maar er is daar helaas nog geen internet dus we zullen nog steeds moeten reizen. Er is echter wel een vriendelijke Noor in Torio (4 km voorbij Palmilla) die een satelietverbinding heft waarvan we hopelijk gebruik mogen maken. Maar we zullen veel dichterbij de actie zijn als we in Palmilla het huis gaan platgooien en met de echte bouw beginnen (in januari) ... en op die manier bezetten wij niet de rancho met badkamer en kunnen we die vanaf de kerst verhuren!

We zijn blij om Santiago te verlaten, onder andere na de inbraak en omdat de buren nogal lawaaiig zijn. In Mariato kennen we de politie agenten al persoonlijk (die hielpen bij het zoeken naar mogelijke huur huizen) en als je het vraagt dan letten ze extra op je huis... Verhuizen betekent dus weer alles inpakken, in dozen stoppen, in de pick up laden en uitladen en... ach we zijn door de wol geverfd. Het ruimt goed op en we hebben er twee weken voor want de huur in Santiago loopt af per 15 november. Hoe dan ook, we zijn druk druk druk! (Geen tijd voor gedichten en surprises van Sinterklaas, hooguit om pepernoten te eten!)

Druk, druk, druk 1

2007-11-02T18:01:00.000-05:00

We hebben de familie en vriendenkring al laten weten dat ons business plan de finale heeft gehaald van de BiD challenge 2007 (business in development) en nu is de halve wereld aan de beurt!

Het business plan was ingediend onder Kees´ naam (onder zijn officiele naam Cornelis) en hij is door de BiD uitgenodigd voor de Finale Week van 29 november tot 7 december (www.bidnetwork.org/finalistweek) in Amsterdam! Hiervoor wordt Kees dus naar Nederland gevlogen. Op 1 december zal hij ons business plan presenteren aan de Jury en op 4 december horen we of we wat gewonnen hebben tijdens de finale. Loes komt ook naar Nederland maar in een andere vlucht en zal tijdens de week ietsje vaker beschikbaar zijn voor familie en vrienden maar zal toch ook samen met Kees deel nemen aan vergaderingen met mogelijke investeerders en contacten met reisorganisaties. Omdat zo’n drukke week in NL niet genoeg is voor het sociale gedeelte komen we ietsje eerder en blijven iets langer – maar het blijft kort en druk! Kees zal zelfs niet persoonlijk de verjaardag van Loes mee vieren op 2 december, maar daar heeft Loes dit keer de hele familie en oude vrienden voor! Ze zal dan zeer waarschijnlijk in Didam zijn...

Wij moeten ons terdege voorbereiden en de komende tijd veel lezen, herlezen, internetten en e-mailen om afspraken te maken. Dit gebeurt vooral in Santiago, maar we reizen ook veel heen en weer naar Palmilla want we proberen nog drie andere dingen te doen. Dat past niet allemaal in één blog, dus er komt er nog één aan.

We zijn o.a bezig om een prachtige badkamer met wc te laten bouwen bij de rancho´s (www.flickr.com/photos/tanagertourism/sets ) en door ervaringen in Mozambique willen we toch zelf heel regelmatig superviseren. De metselaar die we aangenomen hebben, Justino, is erg precies en controleert twintig keer of de lengte goed is, de stenen waterpas gemetseld zijn etc., dus het gaat niet erg snel. Hij praat ook veel, maar daar verstaan we niet zo bar veel van. Niet alleen omdat we het lokale accent nog steeds niet helemaal onder de knie hebben, maar ook omdat de goeie man bij voorkeur met zijn rug naar ons toe tussen zijn drie opelkaar geklemde tanden staat te mompelen. We hebben dan ook nog een Justino aangenomen (Justino Moreno) die de metselaar helpt met het werk en ons met het vertalen van wat de metselaar zegt. Als er veel werk is, dan komt er nog een derde Justino (ook een Justino Moreno) helpen. We hebben dit keer dan ook geen moeite met het onthouden van namen, maar soms wel met het verdelen van de taken.

Het weer helpt ook al niet mee. Oktober is zowiezo een natte maand, maar dit jaar is het erger dan gewoonlijk, Het weer laat zich het best beschrijven als stortregens af en toe onderbroken door hoosbuien. En dat is lastig met metselen en beton storten. Bovendien ziet de bouwplaats er uit als een arena voor modderworstelen. En dat terwijl de Justino´s echt enorm hun best doen om alles netjes te houden.

We moesten de bouw ook nog vijf dagen stil leggen om naar Costa Rica te gaan (www.flickr.com/photos/tanagertourism/sets fotos komen binnenkort...) omdat ons verlengde visum verliep. In Fortuna, bij de actieve vulkaan Arenal, hoorden we dat we finalist waren en we zijn nog steeds in opperbeste stemming! Terug in Panama hoorden we dat Nederlanders toch weer drie maanden in Panama mogen verblijven met een touristenvisum dus prijzen wij ons gelukkig dat we niet nog een keer de grens over hoeven voor we naar NL komen.

Watersysteem aanleggen

2007-10-05T13:10:00.000-05:00

In de blog ‘tegenslag’ las u dat de water put negatief was. We zijn dus bezig geweest met andere manieren om altijd water uit de kraan te krijgen. Als het namelijk even een dag of twee niet regent dan stroomt het water bij de bron niet hard genoeg en vallen de buizen droog... Opslag is voorlopig de snelste oplossing om het betrouwbaarder te maken en dus hebben we een zwarte 5000 liter tank gekocht. Zwart want daarin komt geen algengroei (bij de blauwe tanken wel) en het levert gratis warm water...

Zo’n tank moet natuurlijk stabiel en hoog staan om zowel het huis als de ranchos van water te voorzien. We kozen een plek op een heuvel met zicht op beide plekken en Kees begon met het egaliseren (lees afgraven) van de gekozen plaats. En op die plek in de heuvel moest een mooie betonnen laag komen, de specificaties kregen we van het bedrijf dat de tank verkocht. Nu konden we natuurlijk iemand huren maar je moet in het leven alles een keer geprobeerd hebben, ook beton storten. Nadere instructies vonden we op het internet en op 23 augustus begonnen we met volle moed.
Na een dag lang hard werken en zweten – het is echt heel zwaar werk ook als al het zand en grind al op de heuvel ligt (!) – was ongeveer de helft gedaan... Daarna besloten we dat alles proberen goed is, maar dat je niet zo fanatiek moet zijn om het ook zelf af te willen maken. Dus voor de tweede helft hebben we wat mankracht ingehuurd, en heeft Kees vooral de verantwoordelijkheid gedragen.

De tank paste net op onze pick-up en kwam dus op 3 september vrij gemakkelijk in de achtertuin. Maar hoe komt zo’n enorm rond gevaarte nou boven op een heuvel? Duwen en rollen met twee vereende krachten. Helaas moesten we beiden steeds de tank vast of tegenhouden en dus konden we geen foto’s maken.

Zo’n gat in de heuvel levert zeker in Panama een groot erosiegevaar op en dus moest er een muurtje komen om het afkalven van de berghelling te voorkomen. Omdat Kees druk in de weer was met geulen graven voor buizen en buizen plakken ging Loes metselen. Daar blijkt ze talent voor te hebben. Hoewel het niet erg snel ging stond er na een paar dagen een erg net gemetseld muurtje. Kees ging er een paar uur later op staan om te kijken of de tank al vol zat ... en de muur staat nog steeds!

Bekijk het resultaat op de fotos (http://www.flickr.com/photos/tanagertourism/sets ).

Zeeschildpadden

2007-09-15T12:16:00.001-05:00

We hebben de afgelopen maanden wel eens gemeld dat er zeeschildpadden broeden op het strand van Malena, dicht bij ons in de buurt. Er broeden vier soorten zeeschildpadden en ze komen aan land van van juni tot november. In juni en juli komen er een paar karetschildpadden eieren leggen. Het overgrote deel komt in augustus en september leggen: dat zijn de ´Olive Ridley´ schildpadden. In die twee maanden is het bijna elke avond raak volgens de mensen in Malena. In september en october komen de ´loggerhead´ schildpadden en in november de lederrugschildpadden. Van die laatste twee soorten komen er ook maar een paar, dus om die te zien is weer een kwestie van elke avond patrouilleren of geluk hebben.

Tot nu toe waren we echter pas één keer eerder, in juni, ´s avonds naar het strand gegaan in de hoop broedende zeeschildpadden te zien. Die keer hadden we geen geluk, maar dat was dan ook nog vroeg in het seizoen. . Het is de bedoeling dat we straks gasten hier mee naar toe nemen, dus het was de hoogste tijd om weer eens poolshoogte te nemen.

Om 8 uur gingen we op pad, maar onze eerste ronde was vruchteloos. Tijdens de tweede ronde kwamen we de patrouille en de eerste Olive Ridley zeeschildpad tegen (De inwoners van Malena lopen van juni tot december vrijwillig elke avond wacht om de zeeschildpadden te beschermen). Het vinden van een schildpad, toch bijna een meter lang, is toch nog moeilijker dan je denkt. De zeeschildpadden komen bij voorkeur aan land als er geen of weinig maanlicht is, dus het is knap donker op het strand. Bovendien mag je alleen rood licht gebruiken om de zeeschildpadden niet af te schrikken. Onder die omstandigheden valt het nog niet mee om de sporen of de zeeschildpad zelf te zien.

De patrouille, deze avond waren dat Ana en Darien, signaleerde naar ons en toen we de zeeschildpad zagen was ze al bezig het nest te graven. Ze legde uiteindelijk 102 eieren. Kennelijk kostte dat nogal wat moeite want er werd nogal bij gesteund en gekreund (door de schildpad). Ik dacht altijd dat zeeschildpadden geen geluid konden maken. Daarna maakte ze niet alleen het nest dicht, maar camoufleerde haar graafwerkzaamheden ook door een paar rondjes te draaien op het nest en met het buikschild en flippers aan te stampen. Dat camoufleren was veel effectiever dan het wellicht klinkt. Hoewel we een half uur hadden toegekeken tewijl ze groef en de eieren legde, kostte het toch nog een kwartier om de ingang van het nest weer terug te vinden!

We hebben wat fotos genomen van de zeeschildpad terwijl ze eieren legde, maar ook van het process van opgraven en herbegraven (http://www.flickr.com/photos/tanagertourism/sets). De leden van de patrouille graven de eieren namelijk weer op, om ze daarna opnieuw te begraven in in een soort kipperen op het strand. De eieren zijn dan beschermd tegen zwerfhonden en stropers, de belangrijkste predatoren. Zodra de eieren uitkomen, worden de zeeschildpadjes vlak buiten de kooi losgelaten en begeleid op hun weg naar zee.

Fotograferen hoort eigenlijk helemaal zonder flits, maar zelfs met statief leverde dat niet veel op. Gelukkig mochten we van de patrouille met zachte flits fotograferen zodra het eierleggen bijna klaar was. Loes achtervolgde de schildpad terug naar de zee om nog wat extra foto´s te maken, wat ook niet mee viel in het donker. Je kon alleen maar scherp stellen als iemand even met zijn zaklamp op de schildpad scheen! Bovendien had ze heel veel haast om de zee weer te bereiken.

De meeste specialisten vinden dat je absoluut geen flits mag gebruiken tot de zeeschildpad is begonnen met leggen. En zelfs het gebruik van de flits daarna wordt afgeraden. Zeeschildpadden leggen meerdere legsels per jaar en een geschrokken zeeschildpad zou kunnen afzien van nog meer legsels dat jaar. Maar aan de nadere kant, de meeste specialisten geven onmiddelijk toe dat ze nog niet erg veel weten van zeeschildpadden en dat deze richtlijnen vooral zijn gebaseerd op het ´beter mee verlegen dan om verlegen´ principe.

Dat is natuurlijk wel terecht, maar als je de toch al niet rijke bevolking zo ver wil krijgen dat ze een half jaar lang elke nacht over het strand lopen, dan helpt het als daar wat tegenover staat. De meest voor de hand liggende manier om er wat aan over te houden, is om touristen mee te nemen en die te laten betalen voor de eer. En dat is natuurlijk het makkelijkst als die touristen een paar fotos mogen nemen. Wijzelf denken dan ook dat een paar fotos moet kunnen, zoals gezegd, aan het eind van het leg process!

Al met al was het een erg indrukwekkende ervaring. Terwijl Ana de eieren aan het herbegraven was, ontdekte Darien alweer een volgende zeeschildpad die het strand opkroop. Die legde volgens eenzelfde ritueel 108 eieren. Dit keer zorgden we dat we de nestingang markeerde voor de schildpadmoeder het camoufleerde. Ook moesten we extra foto´s van haar nemen omdat ze nogal duidelijke merktekens op het schild had. We weten niet waarvan, misschien van een ambitieuze haai.

Voorstellen Schrijven

2007-09-04T18:50:00.000-05:00

De afgelopen weken zijn we weer beredruk geweest. Niet alleen met het planten van bomen en andere werkzaamheden, maar ook met het (her)schrijven van een businessplan. In juni hadden we een samenvatting van ons plan ingediend bij het Business in Development netwerk (http://www.bidnet.org/). Die organisatie probeert investeerders en ondernemers bij elkaar te brengen en organiseert elk jaar een competitie. De beste businessplannen kunnen tot 20,000 Euro winnen, uiteraard te besteden aan het tenuitvoer leggen van het ingediende businessplan.

Dit jaar hebben ruim 4000 mensen een samenvatting ingeleverd. Iedereen die door mocht zou commentaar krijgen (daar deden we het voor!) en de allerbeste voorstellen zouden een persoonlijke coach toegewezen krijgen om te helpen bij het schrijven van het volledige businessplan. En jawel, begin augustus hoorden we dat we, net als 2000 anderen, door de eerste selectie waren. Dat verwonderde ons niet echt, we hebben een goed idee en Kees kan een aardig voorstelletje schrijven al zegt ´ie het zelf en het zou ons pas verbaasd hebben als we niet door de eerste selectie waren gekomen. Wat ons wél meeviel was dat we geen commentaar kregen, maar een coach om ons te helpen bij het schrijven van het volledige plan! We zaten dus bij de top van de 4000 samenvattingen!

De afgelopen weken zijn we dus nogal druk geweest met het herschrijven van het volledige voorstel (er bestond uiteraard al een plan, maar dat was al een paar keer aangepast). De tekst was het probleem niet, die was volgens onze coach (die jaren bij een groot internationaal opererend bedrijf heeft gewerkt en nu voor de PUM {Project Uitzending Managers} bedrijven in ontwikkelingslanden advies geeft) uitstekend. Maar het kloppend krijgen van de cijfertjes was andere koek. De organisatie had een excell-bestand voorgeprogrammeerd dat ingevuld moest worden. Dat viel allemaal nog niet mee voor ons omdat we niet zo bar veel ervaring hebben met bedrijfseconomie. Wisten wij veel wat ´retained earnings´ en NPV waren Bovendien ging de communicatie met de coach per e-mail en dan is het af en toe niet gemakkelijk. Maar we zijn er uiteindelijk uitgekomen en het plan is afgelopen weekeinde ingediend (de deadline is 3 Sept om middernacht Europese tijd). En nu is het dus afwachten of we tot de winnaars behoren. Die worden bekend gemaakt in oktober.

En omdat we toch bezig waren hebben we ook een voorstelletje ingediend voor de ´Green Picnic Challenge´ van de postcodeloterij (zie http://www.postcodeloterij.nl/GoedeDoelen/PICNICGreenChallenge.htm).
Daar valt een half miljoen te verdienen met het winnende voorstel. We hebben daar niet hetzelfde voorstel ingediend, maar samen gebrainstormd over aanvullende activiteiten en die dus in een voorstel volgens weer een ander formulier ingediend . De kans dat we hiermee winnen achten we zelf niet zo groot, maar je weet maar nooit. Kees kan tenslotte, zoals nu weer bewezen is, een aardig voorstelletje schrijven.

Ps. Er zijn geen foto´s bij dit blog, maar we hopen nu weer regelmatiger te bloggen en fotograferen!

Het zit niet altijd mee

2007-08-11T09:15:00.000-05:00

Afgelopen week hebben we enige tegenslagen te verwerken gekregen. Na maanden bellen, vergaderen en wachten kwam vorige week dan eindelijk de boormachine om bij ons naar water te boren (zie foto’s). Vantevoren werd ons (uiteraard) verteld dat er in Panama bijna overal water was, dus dat het niet zoveel uit maakte waar ze zouden boren. De belangrijkste beperkende factor was de toegankelijkheid: de boormachine woog 25 ton en de begeleidende vrachtauto met water was ook superzwaar en had geen vierwielaandrijving. Dus hadden we in overleg een makkelijk bereikbare plek uitgezocht, zonder helling.

Op 26 juli was het dus zover en werd er geboord.
(foto´s te bekijken op http://www.flickr.com/photos/tanagertourism/sets/72157601522605894/

Rond de 25 meter waren ze optimistisch, er was zo’n 5 liter water per minuut. Ze vinden gewoonlijk ook op ongeveer 28 meter diepte water. Helaas, ze boorden wat verder maar op 56 meter was het nog steeds niet meer water geworden, en bleek onze plek kennelijk niet makkelijk bereikbaar voor het grondwater. Het water was niet eens genoeg om de put goed schoon te blazen, en een motor pomp kan er ook zeker niet op. De put werd dan ook ‘droog’ verklaard, hetgeen betekent dat we ‘slechts’ de helft van de prijs betalen, maar omdat ze ongeveer 2x zo diep geboord hebben is het nog een flinke smak geld.
Op de 27e juli was het debiet van de put hooguit 50 liter per uur. Niet eens genoeg voor een pomp op zonne-energie, maar het schijnt dat het zal verbeteren als het eigen water langzaam het boorgat schoonmaakt...

Hoe dan ook, wij gingen in mineur terug naar Santiago, waar het voor vier dagen Santiago feesten net begonnen was. Daar wachtte ons de volgende vervelende verrassing. Er was ingebroken door de zijdeur en onze beide laptop computers én de externe harde schijf met back-up waren gejat. Weg. Foetsie. Dat de computers gejat waren is kostbaar, maar dat valt eigenlijk in het niet bij al het werk, informatie en alle fotos die we kwijt zijn. We hadden tientallen uren gestopt in het verzamelen van informatie over bomen, planten, vogels (aah, kees zijn lifer list... en tropische ecologie). We moeten dat nu allemaal opnieuw gaan opzoeken, analyseren en integreren.

Gelukkig bestaat het internet en hadden we kopieën van de beste foto’s gestuurd naar familie in Nederland en de onwerpster van onze website had gelukkig bijna al onze foto’s uit Panama.
Desalniettemin zijn we toch aardig wat kwijt. Bijvoorbeeld 30 GB muziek... We hadden de afgelopen maanden heel wat muziek opgenomen van vrienden in Mozambique en ook in Nederland en dat is allemaal weg. Onze eigen muziek moeten we ook weer opnieuw op de PC zetten en de ‘playlistst’ moeten ook weer opnieuw samengesteld worden. Uren tijd en dat in een tijd waar we tijd nodig hebben voor het verder ontwikkelen van het land want we zullen geld moeten gaan verdienen...
Hoe dan ook, we willen dit blog besluiten met een OPROEP aan iedereen: Stuur ons alsjeblieft 3 van de beste of leukste songs die je zelf hebt in MP3 voor onze nieuwe muziekselectie. Graag naar keesgroenendijk@yahoo.com. We hopen dat op deze manier onze nieuwe collectie heel interessant wordt. Alvast bedankt.

FOTOS

2007-07-16T17:51:00.000-05:00

Beste allemaal,

Jullie waren gewend onze foto´s bij de blog te bekijken via de fotoalbums in ´my yahoo´. Helaas helaas zal die service ophouden per 20 september en yahoo raadt aan om de fotos te verhuizen.
Ik heb het yahoo advies opgevolgd en onze fotoalbums (sets) zullen voortaan te zien zijn op
http://www.flickr.com/photos/tanagertourism

Het is voorlopig nog een rommeltje want de foto´s worden verhuisd maar zitten even niet meer in albums. Dat zou automatisch moeten gebeuren maar vergt wat tijd... Geduld en probeer de link uit. Er zitten fotos bij van het bruggenbouwen!

Vriendelijke groet
Loes en Kees

Bruggen Bouwen

2007-07-13T15:31:00.000-05:00

Een aantal maanden geleden schreven we al eens dat er nogal het een en ander te bouwen is op ons stukje Panama. Dat gebeurt dan ook langzaam maar zeker. Eind mei en begin juni heeft Kees samen met zijn vader twee bruggen gebouwd. Nu kunnen we op twee plaatsen op ons gemak het beekje oversteken dat door ons land stroomt.

Kees had er nogal tegenop gekeken en vooral veel nagedacht, maar uiteindelijk viel het nogal mee. De eerste brug lag er na twee dagen met z’n tweeën stevig doorwerken. Nu hoefden we geen enorme afstanden te overbruggen, maar het is wel allemaal eerlijk handwerk. We hebben heel wat hout moeten verslepen, ingraven, verzagen en vastschroeven. Dat hout hadden we overigens al, dat was over van de constructie van de rancho’s.

De bruggehoofden bestaan uit palen van Nispero. Nispero is loodzwaar tropisch hardhout dat niet of nauwelijks wordt aangetast door water. In Centraal Amerika wordt het o.a. gebruikt voor de constructie van kades, ook in zeehavens. De bruggehoofden zijn 15 x 10 cm en steken een halve meter in de grond, dus die staan er zo’n beetje voor de eeuwigheid. De draagbalken zijn ook van Nispero, maar dan 10 x 5 cm, dus die dragen de brug de komende decennia wel. Op de draagbalken hebben we 2.5 cm dikke planken van Espavé (wilde cashew) geschroefd. Dat hout gaat ook lang mee, maar net niet zo lang als de Nispero. Ik vermoed dat we die nog wel een keertje moeten vervangen voor we doodgaan. Wellicht leggen we er dan planken van Teak op, dan hebben we er verder ook geen omkijken meer naar.

Vanwege de sterkte en de weerstand tegen rot en termieten, is Nispero lokaal een veelgebruikte houtsoort. En omdat de boom langzaam groeit, veel langzamer dan het gekapt wordt, is de soort langzaam maar zeker aan het uitsterven in Panama. Het nispero hout dat wij gebruikt hebben, kwam van een natuurlijk omgevallen boom, dus ons ECO-imago is nog steeds intact. En we hebben deze maand eindelijk tien jonge nispero bomen kunnen kopen bij een kwekerij, waarvan de eerste acht ook al zijn geplant.

Uiteindelijk zien de bruggen er precies zo uit als Kees ze zich had voorgesteld. En ze liggen ook nog eens keurig waterpas, zowel in de lengte als in de breedte. En dat is helemaal zo slecht nog niet als je nagaat hoe ongelijk de oevers zijn en met welk relatief eenvoudig gereedschap we de hele boel in elkaar hebben gezet. Dit geeft ons zeker moed voor de volgende klussen.

Een weekend in Gamboa

2007-06-14T15:03:00.000-05:00

Deze keer een blog van een gastschrijver: Wanny Groenendijk

Gamboa ligt aan het Panama kanaal en al bijna bij het Gatun lake. Het meer tussen de noordelijke en de zuidelijke sluizen van het Panamakanaal. Hier woonden vroeger veel Amerikanen, die werkzaam waren bij het Panamakanaal of bij de Amerikaanse onderzoeksinstituten. Op 31 december 1999 werd het Panamakanaal overgedragen aan de Panamese regering. Veel Amerikanen zijn inmiddels uit Gamboa vertrokken. Het ziet er echt Amerikaans uit, nl. grote houten Amerikaanse huizen. Er wonen op dit moment ca. 500 mensen.

http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/fbafre2&.src=ph&.tok=phzTs6GBgS_flo.d

Voor we in Gamboa aankomen maken we eerst een wandeling in het Soberania Nature Reserve. Onze eerste kennismaking met tropisch oerwoud. Veel grote hoge bomen, waarvan Kees en Loes de meeste wel kennen. Kikkertjes en vogels, plantjes en mieren. Hele legers bladmieren trekken sporen door het bos. Georganiseerd lopen ze heen en terug via duidelijk herkenbare paden. Ze brengen de stukjes blad naar hun nest, waar het wordt gekauwd en speeksel aantoegevoegd. Ze spugen het uit en daarop gaan schimmels groeien. Die schimmels zijn het voedsel van de mieren.

Dan gaan we richting Gamboa naar Gwen. Gwen is een vriendin van Kees en Loes, die bij het Smithonian Tropical Reserve Institute werkt en vrijwilligster is bij The Summit Gardens (de dierentuin). Zij heeft in Gamboa een huis gehuurd. Kees en Loes slapen bij haar en wij logeren in “Ivan’s Bed & Breakfast”. Hij heeft een mooie tuin waar veel vogels komen en een agouti met 2 puppies. Een agouti is een cavia op hoge pootjes. Ze zijn heel speels en het is grappig om een poosje naar ze te kijken.

Gwen is min of meer per ongeluk en enigszins onwillig een soort dierenopvang gestart. Sinds bekend werd dat ze zorg roeg voor drie uiltjes brengen mensen vaak dieren bij haar die ze gevonden hebben. Ze zorgt op dit moment voor een eekhoorn –die heel slim is- want ze weet inmiddels hoe ze uit de kooi moet komen. Er waren drie uiltjes, maar een is er uitgevlogen, de andere twee hebben geen haast en zitten te dommelen. En er is ’s morgens een papagaai binnengebracht, die waarschijnlijk ergens tegenaan is gevlogen. Hij krijgt antibiotica en wordt gevoed via een afgeknipte spuit zonder naald met vruchten en zaden.

De volgende morgen vertrekken we om 8 uur met de boot naar Barro Colorado (gekleurde aarde). Dat is een eiland in het meer van Gatun. Het is ca 45 min varen en natuurlijk zien we een groot schip dat op weg is naar de sluizen van Mira Flores. Er wordt een beperkt aantal bezoekers per week toegelaten en alleen onder leiding van een gids. Het is een onderzoeksgebied van Smithonians Tropical Research institute en ze zeggen dat teveel bezoekers het onderzoek verstoren. Je bent ongeveer 4 tot 6 uur op het eiland (wandeling onder leiding van een gids, bij ons was dat Gwen en een lunch in het restaurant). Om half 3 vaart de boot weer terug naar Gamboa.

Gelukkig is het goed weer en hoeven we geen gebruik te maken van de poncho’s, die we gekocht hebben voor de regen. Het is heerlijk koel onder de grote hoge bomen. De meesten zijn wel 50 tot 80 meter hoog en eeuwen oud. Daarnaast vind je piepkleine kikkertjes en paddestoeltjes. Een heel dun slangetje, net een tak. Je loopt er zeker voorbij als je geen biologen bij je hebt met haviksogen. Dat geldt ook voor de vogels, die je hoort. We zien zelfs een nestje met een kolibrietje. Kun je je voorstellen hoe klein dat is?

We horen voortdurend brulapen in de omtrek. Als we even een pauze nemen, komt er al gauw een hele groep boven ons in de bomen “apies kijken”. Wellicht kijkne ze met enige verwondering naar die verre verwanten die besloten om uit de bomen te klimmen en het wiel, geld, carrieres en stress uit te vinden terwijl ze net zo goed in de boomkruinen hadden kunnen blijven. Groot en klein slingert van tak naar tak. Moeders met baby’s op hun rug. De meeste zijn brulapen. Er zijn een paar capucijnapen in de buurt, die hebben een wit snoetje. Gwen dacht dat die probeerden een baby van de brulapen te stelen...

We wandelen verder naar de grootste boom van Barro Colorado. Hij staat daar in volle glorie tussen de andere giganten. Je bent echt nietig tussen de grote plaatwortels van de Ceiba, zoals deze gigant heet. Helaas moeten we in versneld tempo via een kortere route terug naar het restaurant. We lunchen en om half drie vertrekken we weer met de boot richting Gamboa.

Als we de volgende morgen weer naar Santiago rijden, vertellen Kees en Loes dat de papagaai waarschijnlijk die dag wel weer zal uitvliegen.

Rancho´s

2007-05-23T15:38:00.000-05:00

De afgelopen maanden zijn we ook druk geweest met het regelen van de bouw van twee rancho’s. Rancho’s zijn eigenlijk heel eenvoudige bouwsels: vier palen met een rieten dak erop, dus je zou denken dat dat zo geregeld is. Dat dachten wij ook, maar dat viel nogal tegen.

Ook op de foto´s
http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/f66fre2&.src=ph&.tok=ph7fv0GBxfLDF8DM
is het process te volgen...

Over het geregel van de materialen hebben we in een voorgaand blog (monsteren, meten en bouwen) al geschreven. Uiteindelijk duurde de levering van het hout nog drie weken langer dan gepland. Nispero is nogal zeldzaam aan het worden. De timmerman zei dat we ‘guayacan’ of ‘nispero’ moesten regelen en om de een of andere reden heeft de leverancier zich vastgebeten in die nispero, terwijl guayacan veel sneller te leveren is.

Een verdere vertraging kwam door het ontwerp. Wij wilden er een vloertje in dat iets boven de grond lag, zodat je boven het gepeupel van de bosbodem (zoals vogelspinnen) zit. Dat is natuurlijk extra werk, en de palen moeten langer zijn dan gewoonlijk. Een verdere factor was het feit dat ons land wat heuvelachtig is en dat maakt het natuurlijk wat moeilijker om het geheel een beetje waterpas neer te zetten.

De timmerman die onze rancho’s zou gaan maken bleek uiteindelijk helemaal geen timmerman te zijn maar een metselaar. Dat is natuurlijk een handicap, maar dat leek ons toch eigenlijk geen geldig excuus voor palen die uit het lood staan en een dak dat niet 210 maar 165 cm boven de grond hangt. De meeste metselaars moeten toch ook om kunnen gaan met een meetlint en een waterpas, toch? Die man hebben we dus, na één en ander in ogenschouw genomen te hebben, vriendelijk verzocht om niet meer tegen de bouw aan te bemoeien. Toen lag de vloer er nog niet in.

Dus zijn we op zoek gegaan naar een andere timmerman. Die hebben we gevonden en die heeft het dak van de rancho’s naar de juiste hoogte gekrikt. Dat laatste mag u letterlijk nemen: met een hefboom hebben we (Kees moest ook helpen) het dak opgetild en er nieuwe, langere palen netjes loodrecht ondergezet. Daarna heeft Chico (de timmerman) ook de vloer erin gelegd. Dat laatste leverde ons ook nog aardig wat werk op, want de planken voor de vloer kwamen zo van de zagerij, dus die waren erg ruw. We hebben een hele week staan schaven en schuren op die vloerplanken. Maar het ziet er nu wel mooi uit, al zeggen we het zelf.

We wachten nog op het afmaken van het laatste en niet onbelangrijke detail: Het dichten van de daknok met speciaal gevlochten palmbladeren. Dat laatste duurde wat lang omdat al bijna niemand meer weet hoe dat moet. Sinds golfplaten overal en goedkoop te krijgen zijn, raken dit soort technieken in de vergetelheid. Alleen mensen die zo arm zijn dat ze zich geen golfplaten dak kunnen veroorloven, weten nog hoe het moet. Zo iemand hebben we gevonden en die gaat deze week de daknok dichten.
Of toch volgende week...?

Verhuizen

2007-05-08T17:14:00.000-05:00

Na een half jaar op een tweekamerflat met een miniscuul balkonnetje, zijn we nu de bewoners van een driekamerwoning met voor- en achtertuin. En dat voor dezelfde prijs! Dat is wel lekker, we zitten nu elke morgen op ons gemak te ontbijten op de veranda voor, terwijl kolibries en spechten voorbij vliegen (in de achtertuin kijken we uit op het scharrelkippenproject van de buren).

Op de veranda zijn we omringd door alle boompjes die we in de loop van de afgelopen maanden opgekweekt hebben en waarvan de verhuizing eigenlijk de meeste tijd in beslag nam. We hebben nu ruim 100 boompjes van eigen kweek, waaronder panamabomen, stinktenen, apencondomen, apenkammen, cacao, tamarinde, een mahonie, ‘Melina’ ‘Tronador’ ‘Corotu’ ‘Vaino’ ‘Uvito’ ‘Guabo’s’ en nog het een en ander. Bijna dagelijks is er wat nieuws te zien want we hebben de afgelopen weken veel zaden in de grond gestopt en langzaam maar zeker komen die allemaal op. Allen de locale ceder en de balsa willen nog niet erg.

De kayaks liggen nu naast het huis in plaats van in de woonkamer. Die laatste is al drie keer zo groot als de woonkamer in het vorige huis, terwijl er nog niet half zoveel in hoeft, dus je hoort wel eens een echo als je wat zegt. Voordeel is wel dat het beeld dat we indertijd in Mozambique gekocht hebben nu erg aanwezig is. En door stom toeval kleurt tenminste een van de schilderijen van Magupula erg goed bij de oudroze muren van de woonkamer.

We hebben er ook weer wat fotos bij in een yahoo album:
http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/4bdbre2&.src=ph&.tok=phg4KuGB032gpUaL

Jawel, niet alleen het huis in Malena, maar ook de woonkamer in dit huis in Santiago is in het roze geschildert. Kennelijk een erg populaire kleur in Panama. We hebben hier en daar al eens voorzichtig gemeld dat in Nederland roze eigenlijk alleen geassocieerd wordt met meisjeskamers, maar dat maakt niet veel indruk.

Je kunt de meeste Panamezen helaas niet beschuldigen van een goede smaak waar het inrichting en kunst betreft. Hoe kitscher, des te beter, lijkt het overheersende gevoel. Je ziet vooral veel schilderijen met Europees aandoende landschappen, maar dan met het beroerdste perspectief ooit op het doek gesmeerd. Verder veel bijbeltafereeltjes, veelal met vreselijk houterige personen en ook alweer een totaalgebrek aan perspectief. Het alternatief zijn technicolor foto’s van Hong Kong, Dubai en andere moderne ‘powerarchitectuur’. Gelukkig hebben twee van de 3 kamers ook diepe donkere kasten waar we die prachtige schilderijen in hebben opgeborgen zodat ze niet verbleken.

Afgeleid

2007-05-02T10:18:00.000-05:00

Het regenseizoen is echt begonnen; de afgelopen weken hebben we twee tot drie regenbuien per week gehad. Zowel planten als dieren reageren daar heel snel op en we zien allerlei nieuws rondkruipen en rondvliegen op ons land. Erg spannend, maar het leidt ook wel eens af en een enkele keer wordt het werk er ernstig door vertraagd.

Twee weken geleden ging Kees op weg om het pad hier en daar te verbeteren maar was binnen drie minuten weer terug om Loes op te halen, en het fototoestel. Er lag een slang van anderhalve meter in een boompje vlak naast het pad. De tak waar de slang in was gekropen, boog helemaal door onder het extra gewicht (toegegeven, de tak was net een centimeter dik). Uiteraard moesten er eerst de nodige foto’s genomen worden van het beest voor er verder gewerkt kon worden (voor deze blog en de website!). Daarna ging Kees wel aan het werk, maar dat moest plaatsvinden vlak bij de slang, dus zowel hijzelf als de slang keken steeds over zijn schouder.

voor enkele plaatjes...
http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/44cere2&.src=ph&.tok=phCz6rGBsZ2FWn7I
We hebben de foto aan verschillende mensen laten zien en iedereen is het erover eens dat het een ‘Jaba’ is (spreek de j uit als een boterzachte g, bijna een h). Waar ze het niet over eens waren was of het beest giftig was of niet. Volgens de lokale boeren is deze slangesoort niet agressief, maar wel moedig en giftig. Volgens een student milieukunde was het beest niet giftig en niet agressief, dat wil zeggen, zolang je ze niet lastig valt. Als je ze wel lastig valt dan kringelen ze rond je benen en slaan ze je met hun staart om je te laten schrikken...

Op het internet hebben we de slang uiteindelijk ook gevonden. Het is een kippenslang of tijgerratslang (Spilotes pullatus). De slang hoort thuis in de familie Colubridae en wordt tot 3 meter lang! De tijgerratslang (dat klinkt toch een stuk beter dan kippenslang?) doodt zijn prooi (kleine zoogdieren, hagedissen, andere slangen en amfibien) door verwurging, dus erg giftig zal hij(zij) niet zijn.

Wij vonden ook dat de tijgerratslang erg kalm was; We konden op minder dan drie meter komen zonder dat de slang ook maar enig teken van nervositeit toonde. Dat schijnt in gevangenschap anders te zijn, de meeste (Nederlandstalige) sites op het internet meldden dat het beest agressief is.

En naast de slang hebben we nu ook definitief een of meerdere grote leguanen op ons terrein, maar die hebben we nog niet gefotografeerd. Dat we een schildpad hadden en grote en kleine kikkers hebben hadden we nog niet beschreven, maar bij deze ook (binnenkert) wat foto’s van andere fauna op ons land.

Golfito

2007-04-05T13:30:00.000-05:00

Elke drie maanden moeten we Panama even verlaten voor minstens drie nachten omdat we nog geen verblijfsvergunning hebben, maar een touristenvisum. We gaan dan even naar Zuidwest Costa Rica. De eerste twee keer zijn we naar San Vito geweest, deze keer zijn we voor de afwisseling naar Golfito gegaan. Dat ligt aan een baai in de Golfo Dulce (zoete golf) en het centrum is niet veel meer dan één weg tussen een steile helling met primair tropisch regenwoud en de baai.

http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/cf21re2&.src=ph&.tok=phyAQkGBOu66MnBC

Golfito was tot de jaren zeventig één van de grootste bananenoverslaghavens aan de Pacifische kust, vrijwel alle bananen van de United Fruit Company werden hiervandaan naar Noord Amerika verscheept. Toen de UFC vertrok, verdween ook veel werkgelegenheid en verviel Golfito in bittere armoede. Maar nu wordt er wat verdiend aan het tourisme, vooral omdat Golfito de belangrijkste toegangspoort tot het Corcovado national Park is, dat aan de andere kant van de baai op het Osa schiereiland ligt.

Desondanks maakt Golfito vooral een erg slaperige indruk. Er gebeurde bijna niets en er waren maar weinig touristen, terwijl maart geacht wordt hoogseizoen te zijn. Op onze tweede avond kwamen we in een bar-restaurant met zwembad wel erg veel Amerikanen tegen – de kustwacht op verlof. Goede business in drankomzet als er zo’n schip met jonge Amerikanen drie dagen vrij heeft na zes weken op zee.

Aan de prijzen merkten we ook dat het hoogseizoen was: een gemotoriseerde boot huren om een strand of eiland te bezoeken kost 20 dollar per uur. Als je met z’n tweeën bent is dat toch tamelijk prijzig. En hoewel er verder in geen velden of wegen klanten te bekennen waren, was er niets op de prijs af te dingen.

Als alternatief hebben we toen kayaks gehuurd. Ook niet echt goedkoop, voor 6 dollar per uur krijg je een tamelijk afgeragde éénpersoonskayak met een heel oude en loeizware peddel. Ondanks dat de baai erg geschikt was om te kayaken zijn we niet erg ver gekomen want Loes werd doodmoe van het gewichtheffen met de peddel. Maar het was wel mooi en we hebben nog een visarend gezien.

Uiteraard proberen we ook wat te doen dat we werk kunnen noemen. We hebben zaden verzameld tijdens een wandeling in het primaire regenwoud. We hebben onder andere een soort kastanjeachtige noot meegenomen, en een paar peulen van een boom met mooie paarse bloemen (nee, geen jacaranda). Ook maken we veel foto’s van bomen, bloemen, hagedissen, vogels etc., waarvan er wellicht een aantal op onze website terechtkomen.

Kees roept ook dat vogeltjes kijken een oefening is voor de excursies die hij straks gaat begeleiden. Deze keer was het vogels kijken tamelijk vruchtbaar: we hebben een tanager gezien die alleen voorkomt rond Golfito en het Osa schiereiland (de zwartwang miertangare, Habia atrimaxilaris) en een trogon die alleen in het laagland aan de Pacifische kant van zuidelijk Costa Rica en West Panama voorkomt (Baird’s Trogon).

En toen kwamen we een Nederlandse tegen. Weer geen tourist maar getrouwd met een Costaricaan en woonachtig in Puerto Jimenez, op het Osa schiereiland. Zij organiseert reizen in en naar het Corcovado park. Dat contact gaan we warm houden, veel mensen die door Centraal Amerika trekken, bezoeken Corcovado, dus als daar iemand zit die van ons bestaan weet, kan dat alleen maar voordelig zijn. Ze had het zelfs al over vrijwilligers die plaatsen zoeken... zoals bij ons om bomen te planten...

Zelf Knutselen

2007-03-18T15:14:00.000-05:00

We timmeren zelf ook, dat wil zeggen: Kees timmert. Als je een stuk land hebt dan moet je vanzelf wel handig worden. We hebben inmiddels een prachtige compost bak en op verschillende plaatsen op het land, zijn nu ook met planken en paaltjes traptreden gemaakt en natuurstenen ‘tegels’ gelegd om erosie op de paden of bij water te voorkomen en één en ander toegankelijker te maken. Kees had ook al een pergola in elkaar getimmerd met schaduwdoek erover voor de jonge boompjes, onze ‘kwekerij’.

Binnenkort gaan we aan een nieuw project beginnen: Er moet minsten één loopbruggetje over ons stroompje komen. Voorlopig is Kees vooral bezig met nadenken en moed verzamelen, want dat wordt nog een heel getimmer. Ook moet er nog een stevige werkbank gemaakt worden. We hopen binnen afzienbare tijd de electriciteit aan te sluiten bij het huis (dat wordt misschien nog wel een ander verhaaltje...) en dan is een werkbank waar je met electrisch gereedschap veilig en stabiel kunt werken wel verrekte handig. Ondertussen gebruiken we het achtergelaten meubilair: Loes een oude achtergelaten tafel en Kees het bankje buiten.

Zie fotos in het album ...
http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/ec88re2&.src=ph&.tok=phUnHdGBDwR_UgvK

Een ander project dat op de lijst staat is het metselen van een natuurstenen muurtje van ongeveer één meter hoog en driehonderd meter lang aan de voorkant van ons terrein. Dat ziet er toch vriendelijker uit dan prikkeldraad en het houdt ook eventuele branden die in de berm beginnen tegen. Het zal de grote bomen die nu als levende paal in het prikkeldraad staat moeten laten staan en het geheel moet er naast vriendelijk ook nog een beetje natuurlijk uitzien en de kleine fauna, zoals hagedissen, neusberen en ander grut, moeten er zelfs kunnen wonen of gemakkelijk overheen kunnen klimmen. Voor koeien moet het echter een onoverkomelijke hindernis worden.

Loes werkt ook tegen erosie. Omdat er jarenlang koeien hebben gelopen op het land zijn er overal geulen gelopen. Die geulen zijn soms wel een halve meter diep en gevoelig voor erosie omdat al het regenwater hierin samenkomt en de grond daar niet begroeid is. Als het dan regent dan stroomt het water daar met een rotgang doorheen en neemt nog meer grond mee in plaats van keurig in ons land te zinken. Onze natuurlijke anti-erosie maatregelen bestaat vooral uit het bedekken van de grond in die geulen en het plaatsen van obstakels om de stroomsnelheid te verminderen. Daarvoor verslepen we stukken tak, grote keien, puin uit de tuin, oude kokospalm bladeren (hier ongeschikt bevonden voor daken!) en veel gras. In een enkel geval vullen we de geul op met grond die we elders uitgraven en planten er gauw een boompje in. Dat gaan we meer (laten) doen tijdens de regens.

Omdat de droge tijd langer en droger is dan we dachten, willen we de natuurlijke watervoorziening verbeteren. Op dit moment loopt er een klein beekje door het terrein dat nu bijna helemaal is droog gevallen. Alleen een stuk dat we al wat uitgediept hebben, bevat nog water. Wij gebruiken dat om de geplante boompjes water te geven, maar ook vogels, met name duiven maken veel gebruik van het water. En uiteraard de libellen en waterjuffers. We willen dit het reeds uitgediepte stuk nog veel groter maken en uiteindelijk moet al het gegraaf resulteren in een min of meer natuurlijk meertje met een zandbodem en tenminste één oever van natuursteen waarop je kunt zitten en met je voeten in het water bungelen om zo eventuele aligators en piranhas te lokken.

Zoals u begrijpt en leest zijn we erg druk. Zo druk dat we nauwelijks tijd hebben gehad om carnaval te vieren. Op de laatste avond zijn we toch nog even de stad in geweest en hebben een band gezien en de carnavalsprinses. Tijdens het carnaval lijkt Panama heel geëmancipeerd: er is wel een prinses maar een prins is er alleen in naam. Helaas is deze emancipatie nogal oppervlakkig. Zij speelt, voorzover wij weten, verder geen rol van betekenis in de organisatie. De prinses is er vooral om op het podium mooi te zijn en gezoend te worden door artiesten en hoogwaardigheidsbekleders. Op een enorm grote versierde vrachtwagen werd zij tergend langzaam rondgereden door de stad. En ze moest al die tijd (al gauw drie uur) maar blijven heupwiegen. We gaan ervan uit dat de jongedame die tot prinses verkozen wordt, onmiddelijk een rigoreus heupwieg-trainingsprogramma ondergaat om dat allemaal vol te kunnen houden.

Monsteren, meten en bouwen

2007-03-03T11:38:00.000-05:00

Naast al dat water geven en grasmaaien, hebben we ook enkele mensen (lees: mannen) tijdelijk ingehuurd om te meten. De architecte vertelde ons dat we, als we boomkruin hoog willen bouwen, we toch echt grondmonsters moesten laten doen om de draagkracht van de grond te meten. Toen het team aankwam vroeg ik mij af waarom de prof twee lijfwachten bij zich had. Dat bleken de boorders te zijn. De boor wordt namelijk met een soort menselijke heimachine tot 4.5 meter de grond in geramd. Dus die mannen staan een paar uurt lang een gewicht van 60 kg op te tillen. We bezitten nu een mooi papier met handtekeningen dat ons vertelt dat de grond een draagvermogen heeft varierend van 7.5 ton tot 28 ton per vierkante meter. Het draagvermogen lijkt afhankelijk te zijn van het vochtgehalte en dat varieert weer met diepte.

http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/6d43re2&.src=ph&.tok=phRdvYGBIPA7HAcB

We hadden zelf met een twee meetpalen en water in een buis al de hoogteverschillen op de helling gemeten waar we de toren in gedachte hadden. Maar eigenlijk moest toch ook de omliggende hoogte duidelijker zijn. Zoals de architecte zei toen ze langs kwam: “Zolang we nog geen fantastische boomkruinen hebben, is ons sterkste punt toch eigenlijk een weids uitzicht... dus hoe hoog is de heuvel aan de overkant en is deze heuvel wel hoog genoeg om daar overheen te kunnen kijken of moeten we enkele tientallen meters naar het zuiden opschuiven...”

Affijn, via de mannen van de universiteit hebben we ook de landmetingen geregeld. We hebben nu van 1.6 ha van ons land alvast een echte hoogtekaart met een hoogtelijn voor elke meter op een schaal van 1:400. Later, als we meer geld hebben en het nodig is, dan zullen we ook de rest van het land op die manier in kaart laten brengen.

Inmiddels hebben we ook een timmerman gevonden, in Mariato. Hij is nu klaar met zijn andere klus en dus beschikbaar om onze “ranchos” te bouwen. We willen ten minste twee platformen op palen met een dak van palm bladeren, maar uiteraard niet zoals ze ze normaal hier bouwen want dat is te klein. We willen op de platformen een tent kwijt en ruimte overhouden voor een veranda met een hangmat. We hebben een grote boodschappenlijst van materiaal en Kees heeft de regio al rondgereden om hout te vinden. Dat is een beetje als in Mozambique: De buurman die bijna iedereen kent nam Kees mee naar iemand die het hout zeker kon zagen. Deze iemand had helaas andere bezigheden maar kende een tweede iemand die het zonder twijfel kon regelen. Die tweede iemand had het graag gedaan, maar zijn zaag was kapot en hij wist niet wanneer hij het reserveonderdeel zou krijgen. Maar dat was geen probleem want hij had een broer die een zwager had wiens aangetrouwde nicht......

Nadat we gestopt waren met het achtervolgen van allerelei obscure familierelaties, hebben we uiteindelijk iemand gevonden in Arenas die het hout aan begin maart komt brengen. Het bestelde hout is van de ‘nispero’ (Manilkara zapota), en uiteindelijk zal het bezorgd worden aan het eind van deze maand. Het verkrijgen van de palmbladeren of wel ‘pencas’ is ook een heel geregel, want niet alle boeren hebben genoeg palmen en bladeren om te verkopen. Het moet ook van het land naar de weg gesleept worden (een blad is toch al gauw vier meter lang) en dan moet het nog naar ons land. We blijken er zo’n 500 nodig te hebben voor de twee ranchos. We hebben besloten om dat het probleem van de timmerman te maken. Die belt ons op als de palmbladeren bij de weg liggen en dan wordt het dus weer even op en neer rijden. Overigens woont de timmerman langs de weg naar ons land, dus elke keer dat we naar Malena gaan, dan vragen we even hoe het ermee staat.

De Droge Tijd

2007-02-24T16:40:00.000-05:00

Het is nu half februari en we hebben sinds kerst eigenlijk geen druppel regen meer gezien. Dat is toch wel wat droger dan we eigenlijk verwacht hadden. Om onze boompjes in leven te houden gaan we dan ook één of twee keer per week naar Malena om ze allemaal water te geven. Dat is nogal een klus, omdat het water (uiteraard) op het laagste punt van het land is en sommige planten op een heuvel staan. (Realiseer je wel dat we nog steeds Nederlanders zijn en alles wat tien meter boven het maaiveld uitsteekt een heuvel noemen en een 100 meter hoge berg niet opgaan zonder een complete klimmersuitrusting en extra zuurstof). We hebben gieters van ongeveer vier liter en samen geven we de geplante boompjes zo’n 150 liter water. Per boom per week is dat 20 tot 40 mm regen extra... Wij zijn daar samen zeker 2 uur mee bezig.

Maar de resultaten zijn er dan ook naar en ook te zien in het yahoo fotoalbum:
http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/8f39re2&.src=ph&.tok=phpMcWGBesK0UhNG

De panamaboom heeft het overleefd en is alweer uitgelopen; de tabebuias groeien als kool; de sauces, schizolobiums, mahoniebomen en de geplante harina’s zijn ook aangeslagen, de meeste geplante palmen maken nieuwe bladeren, de heliconia’s hebben gebloeid en produceren nieuwe uitlopers, en de siergembers leven ook nog. Van de cacao die Loes gezaaid heeft, staan er nu ook een stuk of acht op het land en die zijn ook prima aangeslagen.

Helaas zijn er ook wat slachtoffers gevallen, maar niet zoveel als we verwacht hadden. Vraatschade overleven de meeste planten en lopen gewoon opnieuw uit. Eén ‘caucho’ en de meeste ‘pera rojas’ hebben het loodje gelegd, die konden de stress kennelijk niet hebben. Enkele van onze broodvruchtbomen hebben het zwaar maar houden dapper vol op de winderige plek waar we ze gepoot hebben. Twee zuurzakken hebben het ook zwaar, maar van deze soort hebben we inmiddels ook zaad verkregen. Dat is geen straf, zuurzakken zijn er lekker.

De bamboes en een ‘campanula amarilla’ [=gele bel bloem] zijn uitgegraven door een ons onbekend dier dat kennelijk graag rondwroet in pas omgespitte grond. We hadden alle uitgegraven boompjes uiteraard ver-her-plant en de campanula en twee bamboes hebben dat nog overleefd ook. Helaas is de afgelopen week één van die twee bamboes opnieuw uitgegraven en nog een herverherplanting was net iets teveel. We kunnen nu alleen maar hopen dat het beest, vermoedelijk een neusbeer of een gordeldier, niet al te vaak terugkomt. Of liever dat-ie terugkomt om het grass om te spitten...

Ons veranda-tuincentrum in Santiago is ook een groot succes. Vier van de eerste vijf zaden van de stinkteen (Hymenaea courbaril, en ja, het fruit ruikt naar tenenkaas) zijn gekiemd en de boompjes zijn al 25 cm hoog. We hebben daar ook nog 10 cacaoboompjes staan, en een aantal palmzaden die we uit Bocas hebben meegenomen zijn ook gekiemd, evenals de eerste van vijf panamazaden en de eerste twee van 28 ‘apencondooms’ (Couratari guianensis). We wachten geduldig af want die boom doet er gemiddeld 45 dagen over om te kiemen! Verder hebben we zaailingen van koriander en hete peper die wachten tot we ze kunnen uitplanten.

En dan zijn er nog vele zakjes met aarde en zaad waar nog niets gebeurt maar die we nauwlettend in de gaten houden. We hebben ook nog veel meer zaden (o.a. meer stinkteen, apencondoom en panama, maar ook nog zo’n veertien andere soorten) die we de afgelopen weken hebben verzameld klaar liggen om te zaaien. Dat vindt vermoedelijk in de komende weken plaats zodat we in mei ook een heleboel zaailingen uit eigen produktie kunnen planten.

En als we er teveel hebben van een soort dan zijn er alternatieven: We hebben pas gelezen dat de stinkteen en de cacao gewild zijn voor bonsai, dus wie weet gaan we ons ook nog bezighouden met boompjes pesten. Bij het kweekcentrum van het Metropolitan Park in Panama staan ook een heleboel bonsaibomen en daar zullen we nog wel eens inspiratie gaan opdoen.

Ondertussen hebben we ontdekt dat het aanplanten van wilde cashew, net als het aanplanten van nances en guaves ook in de categorie ‘water naar zee dragen’ valt. Er staan al een aantal volwassen bomen en tientallen zaailingen op ons land. Verder weten we nu ook dat we geen ‘roble’ (Tabebuia rosea) hoeven te kopen want die komt ook in grote getale uit zichzelf op en we hebben al een paar volwassen bomen staan. Inmiddels hebben we, inclusief de door ons geplante soorten, tenminste 50 soorten bomen en zo’n 10 struikjes geidentificeerd... De meeste volwassen bomen staan langs het water of in het hek. Dit ‘levende’ hek om ons land verdient nadere studie, maar bestaat uit onder andere Erythrinia fusca, een leguminose boom, die erg populair is bij kolibries: Loes zag drie soorten bij één boom terwijl Kees ergens anders water gaf.

En dat zijn slechts drie van de ongeveer vijftig vogelsoorten die regelmatig op ons land te zien zijn. We hebben onder andere een paartje grote kiskadies (Pitangus sulphuratus) dat bij ons broedt en er vliegt ook een familie groefsnavel anis (Crotophaga sulcirostris) rond. Die laatsten volgen gewoonlijk koeien en vangen dan de insecten die opvliegen. Nu volgen ze ons af en toe als we water geven, maar ik geloof dat ze ons maar een povere vervanging vinden.

Bocas del Toro

2007-01-19T17:58:00.000-05:00

Panamá heeft nog verschillende gebieden waar we veel over horen maar waar we nog niet geweest waren. Een van die gebieden is Bocas del Toro, in het noorden en aan de Caribische kust. Wat we vooral veel hoorden is dat daar veel toeristen heen gaan en dat het er heel erg mooi is... Wat we ook weten dat het er erg veel regent, tussen de 3000 en 4000 mm per jaar. Bocas heeft een nat seizoen en een nog natter seizoen. Reden genoeg vopor ons om daar niet te gaan wonen.

Vrienden van ons in Mozambique hadden ons in contact gebracht met Karen en John Wagner, vrienden van hen die sinds 6 weken voor enkele maanden in Bocas wonen en (vrijwillig) werken... en als er werkelijk zoveel toerisme daar was, dan moesten we dat maar eens gaan uitzoeken. Dus zijn we vorige week (10 januari) op weg gegaan naar Bocas.

Het was fantastisch zonnig weer toen we rond 8 uur vertrokken. De Panamerican highway (afgekort in het spaans als C.P.A) was niet te druk en na twee-en-half uur waren we bij de afslag om de bergen over te gaan. Het was nog steeds helder en we konden de verschillende bergtoppen goed zien. We kwamen langs een bord dat aangaf dat de “continental divide” (waterscheidingslijn voor de afwatering naar de twee verschillende oceanen) op 1100 m lag. Hier en daar zijn we gestopt om rond te kijken – mooie uitzichten en vele orchideeen bloeiden als onkruid langs de weg. Het bos is erg groen en welig en vol met bromelias, mossen, lianen en ander groen. Vogels waren lastig te zien. Bij de afdaling kwamen we langs het Fortuna stuwmeer en enkele kleine watervallen. Al met al duurde het al gauw ruim 4 uur voor we in de havenplaats Almirante waren.

We hebben weer wat foto’s in een yahoo album gestopt en u kunt hier klikken voor de link:
http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/afd1re2&.src=ph&.tok=phCnUKGBUpL5OBUs

Bocas del Toro is de naam van de provincie en de hoofdstad, Bocas, ligt op het eiland Colon. Er zijn nog vele eilanden en de meeste eilanden zitten vol met 10 tot 20 m hoog mangrove bossen die overgaan in gewoon nat oerwoud. Er wonen veel inheemse mensen van de stam Ngobe Bugle. Het deed ons goed te zien dat ze hier anders dan in Veraguas, meestal niet met van die ‘traditionele ex-missie soepjurken’ rondliepen.
Hun huizen zijn interessant: alles op palen en eigenlijk niet eens boven land. Het getijde verschil aan de Caribische kust is minder dan een halve meter en door de eilanden voor de kust is het allemaal erg kalm. Aan het eind van een bruggetje een wat minder fraaie gewoonte: een wc-met-gat-boven-water...

Er is vreselijk veel bootverkeer, meestal gemotoriseerd, maar ook veel brede en smalle boom kano’s. Voor 3 dollar per persoon werden we met een 200 pK motor in 20 minuten naar het eiland Colon gebracht, waar Karen ons verwelkomde. Omdat alle goedkope en middeklasse hotels (in prijs, niet eens in kwaliteit) vol zaten – jawel, hoogseizoen! – gingen we bij Karen, John, Ray en Clara logeren.

De volgende morgen wilden we met een bootje naar het vogeleiland gaan, maar helaas, het was zwaar bewolkt en regenachtig... als alternatief verkenden we Bocas stad (met ongeveer 5000 inwoners en heerlijk weinig auto’s), en bezochten we de spaanse school. We wisten al dat die gerund werd door een Nederlandse (link: spanish by the sea). We kunnen daar tezijnertijd onze folders ophangen en wie weet kunnen we haar cursisten bij ons vrijwillig laten werken als onderdeel van spaanse conversatie lessen... In Bocas wordt namelijk papiamento en veel engels gesproken.

Men staat laat op in Bocas, zeker als het ’s nachts weer giet van de regen. Loes moest op de vrijdag even werken (in een internet cafe voor een mogelijke nieuwe consultancy job in Mozambique...), en toen het droog maar nog bewolkt was gingen we daarna met de aluminium kano van de spaanse school even varen naar de vlindertuin. Luis leidde ons daar rond, en Vuzi, de aracari (klein soort toekan) verstoorde regelmatig zijn praatje. Luis werkt samen met een Belg en die twee zijn al enkele jaren bezig om zich voor te bereiden voor de commerciele kweek van vlinders – als het nou nooit wat wordt met toeristen in Malena, dan kunnen wij – in een joint venture met hen – ons hier mogelijk ook mee bezig houden. We zullen zien. Ideeen te over! Maar rupsen vreten zich wel een ongeluk. De rupsen van de veel verschillende mooie heliconia vlinders eten vooral heel veel verschillende passiebloemplanten, en daarvan hebben wij, voor zover we weten, er pas een soort op ons land.

’s Middags deden we de rondleiding bij het Smitsonian Institute met een stel locale kinderen en de familie. John werkt daar als vrijwilliger met educatie (link naar zijn website???), en direct daarna vertrokken wij met een watertaxi naar het eiland bastimentos, waar we bij Beverlys’ gingen slapen. Bastimentos dorp is een verkleinde minder commerciele versie van Bocas en er zijn geen auto’s want er is slechts een padweg tussen de paar rijen huizen. Het is wat meer pittorisk. De pizza was geweldig, maar ’s nachts kwam er weer heel veel regen en dat zette behoorlijk door.

Bij Tio Tom, een Duitser die al jaren op Bastimento woont aan het water, ontmoette we de familie Wagner die volledig in regenkledij klaar was voor onze jungle tocht (ze konden niet overnachten omdat ze thuis baby oppossums moeten voeden).
Tio Tom was niet blij met het weer. Ondanks de zware luchten en buien gingen we tijdens een opklaring op pad met de uitgeholde boom naar een andere kant van hetzelfde eiland (of een ander eiland?). Via een oude cacao plantage kwamen we als snel in de jungle en zagen we onze eerste wilde “rode kikker”. Hoewel Tom ons verzekerde dat we er meer zouden zien werd er toch druk gefotografeerd, het is tenslotte een uitstervende soort. De kikkertjes zijn er in vele soorten en kleuren, per eiland verschillend, en wij zagen vooral de oranje en de iets rodere variant, naast nog enkele andere soorten die bruinig zijn.

De kikkertjes worden vooral bedreigd door de economische ontwikkelingen in de regio. Door het tourisme staat het regenwoud erg onder druk. Er wordt steeds meer woud gekapt om ruimte te maken voor vakantiehuisjes en hotels, om constructiemateriaal te verkrijgen en om voedslet e telen voor de touristen en de Panamezen. Eén van de grootste projecten in het gebied heet Red Frog Beach. De lokale mensen refereren ernaar als Dead Frog Beach. Die naam klinkt minder aantrekkelijk, maar ligt helaas een stuk dichter bij de waarheid.

Toen we bijna bij de grotten waren bleek dat iemand een groot stuk oerwoud geveld had, waarschijnlijk voor een beetje landbouw... de ingang naar de grotten was ontoegankelijk geworden en Tio Tom verloor zijn animo. Het begon ook te plenzen en het enige wat we konden doen was enkele orchideeen van omgehakte oerwoudreuzen mee te nemen en afscheid nemen van kikkers die hun huis kwijt waren...
Bocas is leuk, maar dan vooral als je veel doorweekte toeristen wilt z

Herbebossing

2007-01-08T16:09:00.000-05:00

Toen de eerste boompjes na twee weken (zie blog november) nog steeds leefden, heb ik vervolgens twee zuurzakken gepoot en een paar dagen later ook nog wat reeds uitlopende kokosnoten vanuit de huis-tuin op strategische plekken op ons land neergelegd. Omdat we ook graag bloemen willen heb ik nog drie heliconia planten gepoot (uitlopers die ik eventjes heb geleend van een ongebruikt restje land van de buurman, die toch alleen maar is geïnteresseerd in rijst....).
De planten waren allemaal nog in leven toen Loes op 19 december voor het eerst weer op ons land kwam kijken. De eerste mahonieboompjes zijn ook definitief aangeslagen en waren al zeker vijf centimeter gegroeid in die vier weken. We waren er dus van overtuigd dat onze planttechniek goed genoeg was.

Nu is december/januari niet de beste tijd om te planten hier in Panama. Het regent niet meer en het is heet met meer zon, dus veel soorten overleven stress door overplanten niet. Desondanks was er nog wel wat te krijgen in de kwekerijen dus we hebben gedurende de afgelopen maand toch nog heel wat extra geplant. Rond 21 december hebben we, met wat gehuurde menskracht, 15 ‘Sauces’ geplant. Sauce is Spaans voor wilg, maar we weten nog niet precies welke boom we nu eigenlijk hebben, alleen maar dat het een lokale soort is die veel schaduw geeft. Ook hebben we een tiental palmen geplant en twee guavebomen. Dat laatste is in zekere zin water naar zee dragen, net als het planten van de ‘nances’ (lokaal fruit) overigens, want beide soorten staan en groeien reeds in tamelijk grote getale op ons land. We herkenden ze pas na het poten van de gekochte plantjes, want toen wisten we uiteraard wel precies hoe ze eruit zagen. Nou ja, nu staan er ook een paar waar we ze hebben willen en de anderen kunnen we kappen als dat nodig mocht zijn.

Op 28 december hebben we nog eens 80 planten gepoot die we gekocht hadden in weer een andere grote kwekerij. We besloten ook om nog 10 mahoniebomen (Swietenia) te planten (deze zijn aangekocht in iets groter formaat), goed hout is nooit verkeerd. Verder nog 10 guayacans (Tabebuia ochracea), ook een hardhoutsoort die toevallig ook een paar dagen mooi bloeit aan het begin van de droge tijd, 10 wilde cashews (Anacardium excelsum), 10 “rode appels” (maar niet de nederlandse versie, het is vermoedelijk Syzygium jambos), 6 Campana amarillo (Schizolobium parahyba), 5 rode dwerggembers en 5 roze reuzengembers (Zingiber spp.) en we kregen een Panama-boom (Sterculia apetala) kado en twee “cauochoucs” die lijkt op de rubberachtige kamerplant in de vijgen familie. En direct in het nieuwe jaar, 3 januari, hebben we nog eens 32 heliconias, verdeeld over vier soorten geplant. We hadden ook nog 24 andere zaailingen in zakjes gekregen van een lokale soort die ze “harina” (letterlijk ‘meel’) noemen, maar die moeten nog even afharden in onze eigen door Kees gebouwde kweekruimte.

Fotos zijn binnenkort te zien via een yahoo internet album: click hier: http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/970bre2&.src=ph&.tok=phpumIGBxI5Zi6q4. (de nummers achter de foto´s is het percentage verkleining toegepast...)

Op ons land staan er nu dus ruim honderd bomen extra, plus nog eens 50 struiken extra, voornamelijk gembers en heliconias. Inmiddels hebben enkele bomen vraatschade door de “rondjes-snijd-rups” en sprinkhanen. Eén boom hebben we zo definitief verloren (een wilde cashew). We weten niet zeker of de panama-boom het gaat halen, hij was al vrij groot met een penwortel buiten het kleine plantzakje en we hadden deze plant meegekregen omdat het de laatste was, maar meestal wordt-ie geplant in mei. Onze panama-boom heeft de blaadjes die hij had laten vallen, maar in opgezochte literatuur (Loes is even naar de Smitsonian bibliotheek geweest) blijkt de panama-boom altijd zijn blad te verliezen in januari en februari. We wachten dus af...

Ondertussen komen er ook heel wat bomen vanzelf op in ons “ex-weiland” omdat er nu geen koeien meer komen. Zoals vermeld hebben we al tientallen nances en minstens een dozijn guavabomen. Verder zijn er ook verschillende oude bomen die we nu een naam kunnen geven: we hebben onder andere een paar mooie vijgebomen (Ficus insipida) en een struik/boom die ze ‘canela’ (kaneel) noemen (Mesembrina spp.). Van deze soorten hebben we ook al ‘wilde’ zaailingen geconstateerd.

Maar ja, 8 hectare is toch wel groot en ondanks dat we ons voorlopig concentreren op een paar gebieden, hebben we nog veel meer bomen nodig. Dus hebben we alvast een order geplaatst bij een tuincentrum in de buurt: een lijst met in totaal 115 soorten waarvan er dertig hoge prioriteit hebben. Van elke soort hebben we twee tot vijf plantjes gevraagd. Een tropisch regenwoud is nu eenmaal erg gevarieerd. We zullen meer van dezelfde soort plantjes kopen, maar bij verschillende tuincentra om de genetische variatie te vergroten.
In Malena zelf hebben we ook 85 plantzakjes afgeleverd bij een inwoner die ook beloofde om verschillende interessante stekken en zaailingen te organiseren.

Zelf zijn we ook bezig zaailingen te regelen. We hadden van de buurman een cacaovrucht gekregen en de zaden hebben we gezaaid in de hoop dat we straks in mei ook cacao-bomen kunnen planten. Verder hebben we ook papaya-zaden geplant en die zijn al gekiemd ook, dus die kunnen straks in mei ook de grond in op ons land. Papaya, guava en nance zijn erg populair bij vruchtenetende vogels zoals de tangares en toekans en het zijn ook typische pioniersplanten dus vandaar dat we die graag willen hebben. Ze bieden ook schaduw aan jonge woudreuzen zoals de Tonka boon (Dipteryx panamensis) die we in mei ook hopen te planten.

Al dit en meer zal geplant moeten worden vanaf eind april of mei; we denken dat er al gauw een kleine duizend bomen de grond in moeten... al zin in een vrijwillige werk vakantie bij ons?

Kerst in Panama

2006-12-21T20:44:00.000-05:00

De maand november was al gezellig met drie nationale en twee religieuze feestdagen, maar vanaf 1 december komen de kerstspullen in de winkel en zeer kort daarna ook op straat. Want de Panamezen nemen Kerst erg serieus.

Afgelopen zaterdag kwamen we uit het internetcafé pardoes terecht in een kerstoptocht. Dat heeft nogal wat weg van carnaval in de zuidelijke delen van Nederland. Er waren een flink aantal vrachtwagens en pick-up trucks die tafereeltjes door de stad voerden. De kersttafereeltjes waren tamelijk traditioneel in die zin dat er altijd aan Jozef, Maria, kind, engeltjes en (nep)ezels aanwezig waren. In sommige gevallen was het kind vertegenwoordigt door een pop, maar er waren ook levende babies aan boord en minstens één kreeg de borst op de vrachtwagen. Naturalistischer kan haast niet. Tenzij je aanstoot neemt aan het feit dat een aantal Maria’s waren gekleed in de Pollero, de nationale jurk van Panama, die bepaald niet is weggelegd voor arme drommels.

Maar er waren ook andere interpretaties van het kerstverhaal: Er waren kerstmannen, kerstvrouwen, kerstkinderen, rendieren, terwijl ook Cinderella, Nemo, Winnie de Pooh en Peter Pan aanwezig waren in de parade. Wat die laatste vier met kerst te maken hebben is ons niet duidelijk geworden, maar zolang het glittert (en dat doet het onder water bij de nemo meerminnen...) lijkt het heel wat.

Vrijwel elk tableau vivant werd voorafgegaan door een drumband. Want trommelen lijkt de grootste hobby van Panamese jongetjes te zijn. Ze grijpen het minste of geringste excuus aan om in uniform door de stad te paraderen en daarbij eens flink op trommels van allerlei formaat te meppen. Bij voorkeur in de maat, maar enige eigen inbreng wordt getolereerd. Meestal lopen er ook nog een paar trompetspelers en een xylofoon mee om te pretenderen dat het hier muziek betreft, maar daar trapt bijna niemand in. Om er zeker van te zijn dat echt iedereen weet dat er een parade aan de gang is en om mensen te laten weten waar die parade zo ongeveer uithangt, wordt er ook het nodige vuurwerk afgestoken. De drumband wordt uiteraard vooraf gegaan door een aantal luchtig geklede majorettes, dus de parade heeft echt voor elk wat wils. Omdat het Kerst betrof, waren zowel de muzikanten als de majorettes allemaal uitgedost met een mooie rode puntmuts met daarop vrolijke stervormige knipperlichtjes.

Maar het blijkt wel duidelijk dat Santiago een bloeiend verenigings- en buurtleven kent. Er is heel wat afgetimmerd en genaaid om iedereen in een mooi kostuum en in een mooi tafereeltje te krijgen en ook de muzikanten hebben wekenlang geoefend (echt waar, ik heb het zelf gehoord) op hun nieuwe ritmes. De hele straat, onze Calle 10, was vol met mensen en onze buren hadden de stoelen langs de kant van de weg gezet om het allemaal eens goed te bekijken. We zijn maar niet naar de Avenida Central geweest, die zou vast nog drukker zijn.

Deze kerstparade is overigens niet speciaal en zelfs niet uitzonderlijk groot. Panamezen nemen hun heiligen serieus en laten regelmatig hun heiligen uit door middel van processies. Meestal is het er maar één, maar ergens in november hadden ze alle heiligen tegelijkertijd op sleeptouw genomen in ook weer versierde wagens en voorafgegaan door drumbands. We vermoeden dat dat de dag van allerheiligen was.

Uiteraard zijn er zorgzame ondernemers die het de Panamezen mogelijk maken om hun heiligen precies zo te vereren als ze willen. Je kunt heiligen in alle mogelijke maten krijgen, van mini voor in de auto tot maxi, met interne verlichting, voor in de tuin. Het zijn vooral de kerststallen, kerstmannen en kerstkaarsen die in megaformaat en met verlichting worden verkocht. Een levensgrote kerstman kost zo 100 dollar en voor een complete kerststal van een beetje net formaat moet je 250 tot 500 dollar neertellen. En ze gaan desondanks grif over de toonbank, want in vrijwel alle Panamese voortuintjes staan nu verlichte plastic sneeuwpoppen, opblaasbare kerstmannen, en heiligen in kerststallen. Ook beperken de Panamezen zich niet tot de kerstboom als ze lichtjes gebruiken. Het hele huis wordt behangen met tientallen meters kersttverlichting. Soms in smaakvol wit langs de dakrand, alsof er sneeuw op ligt, maar bij sommige huizen knipperen alle kleuren je van de meest onmogelijke plaatsen tegemoet.

Kerstbomen en dennegroen kom je ook overal tegen. Onze accountants hadden, heel toepasselijk, de kerstboom in het kantoor versierd met dollarbiljetten (alleen $1), maar meestal kom je de standaard witte en rode linten en ballen tegen.
Ons flatje steekt dan ook een beetje schraal af bij de rest van Santiago. Maar we hebben dan ook geen tuin om een opblaasbare kerstman in op te zetten. Niet dat we niets aan Kerst doen, we gaan het vieren met een uitgebreid diner op het strand van Malena met Arcélio en familie. Foto’s van alle overdaad zijn binnenkort te bezichtigen in het yahoo album

Wij wensen u allen prettige feestdagen.
Foto´s te zien op:

http://pg.photos.yahoo.com/ph/loesroos/album?.dir=/e818re2&.src=ph&.tok=phrfxAGBsKRC8D2O

Geen fotos dankzij Panasonic

2006-12-01T11:14:00.000-05:00

Ik was al een tijdje van plan om wat foto’s op het blog te zetten. Dat lukt me helaas niet omdat onze gloednieuwe digitale panasonic Lumix DMC-TZ1 camera binnen twee maanden kapotging en de reparatie al twee maanden op zich laat wachten. En dat komt weer omdat Panasonic in Panama de reparaties laat uitvoeren door het bedrijf Digitec en dat bedrijf is zo inept dat het ze een maand kost om je te vertellen wat het gaat kosten. Ze kunnen je overigens wel onmiddelijk vertellen dat het niet onder de garantie valt.

En dan moeten ze de onderdelen nog gaan bestellen. Die nieuwe onderdelen moeten uit Japan komen......per schip. Dat schip komt officieel op 15 december aan, dus die camera zien we niet terug voor het nieuwe jaar, schat ik zo.

Ik heb al eens rondgekeken op het internet en daaruit blijkt dat meerdere mensen hetzelfde probleem met dezelfde camera hebben en ook ontdekten dat het niet onder de garantie valt. Ik ben dus de enige niet.

Dus een goede raad: als je een nieuwe digitale camera koopt, vermijdt de Panasonic Lumix als de pest.

Herbebossing

2006-11-28T18:50:00.000-05:00

De eerste boompjes zij de afgelopen week de grond ingegaan. Omdat we toeristen willen lokken en toeristen meestal meer geïnteresseerd zijn in beesten dan in bomen, hebben we besloten dat we vooral bomen en struiken planten die aantrekkelijk zijn voor dieren vanwege vruchten, nectar of smakelijk blad. Verder willen we ook bomen aanplanten die hardhout leveren als een soort investering/garantie. Als we dan het perceel willen verkopen en het toerisme zou zijn ingestort, dan hebben we in ieder geval waardevol hout op het perceel staan.

Onze acht hectaren zijn deze week dan ook verrijkt met de eerste tien mahoniebomen (Swietenia macrophylla) lokaal bekend als Caoba, vier Zapotes (Pouteria sapota) een boom die vruchten geeft en goed hout, vier Broodvruchtenbomen (Artocarpus altilis), die, U raadt het al, ook vruchten geven, een ramboetan (Nephelium lappaceum) en verder drie gemberplanten (Zingiber officinale) en vijf pollen citroengras voor de keuken. Tot slot heb ik ook nog vier Schoenmakersbomen (Byrsonima crassifolia), lokaal bekend als nance, geplant. Dat is een kleine boom die vruchten levert en hardhout.

Ik heb de bomen gekocht in een overheids ‘tuincentrum’. Dit tuincentrum verkoopt vooral vruchtbomen en bomen voor herbebossing. Helaas was de keuze nogal beperkt. Wat ik heb gekocht vertegenwoordigt driekwart van de soorten die ze te koop hebben. Maar omdat we wel diversiteit willen hebben, heb ik er nog niet teveel van elk gekocht. De mahonieboompjes waren nog erg klein: net 20 cm hoog en vijf tot zeven blaadjes; de andere boompjes waren tot ongeveer een halve meter hoog.

Daar komt bij dat bomen planten hard werken is en ik de boompjes zo snel mogelijk wilde poten. Eerst een gat graven van een 50 x 50 x 50 cm, een deel van de uitgegraven grond mengen met kunstmest en rijstekaf (om het vochthoudend gehalte van de grond te vergroten), teruggooien in het gat en aanstampen, boompje erin, afvullen en flink nat maken en tot slot bedekken met een dikke laag rijstkaf tegen verdamping. Veel werk, maar het resultaat is er wel naar: de eerste nieuwe blaadjes verschenen binnen vier dagen! Maar we moeten nog wel even geduld hebben voor er geoogst kan worden, op dit moment zit er aan een boom net genoeg hout voor één mahoniehouten cocktailprikker.

Overigens sstonden er langs de rand van het perceel al heel wat bomen. Het is hier de gewoonte om bomen langs de rand van je perceel te planten en daar dan prikkeldraad tussen te hangen. Er staan dan ook al enige oudere mahoniebomen, maar vooral ‘Gumbo limbo’ bomen. Die laatsten worden als takken in de grond gestopt en lopen vanzelf uit. Qua vorm lijken ze een beetje op een knotwilg. Verschillende soorten vogels en kapucijnaapjes schijnen de vruchten van de Gumbo limbo te eten, maar voorlopig heb ik nog geen aap gezien. Het hout is waaibomenkwaliteit, net goed genoeg voor lucifers en kratten, maar verder niet.

Tijdens het planten afgelopen week heb ik verschillende buren op bezoek gehad. Die waren erg geïnteresseerd in mijn boomplanttechniek. Meestal stoppen ze hier gewoon een afgezaagde tak in de grond aan het begin van het regenseizoen en dan hopen ze er maar het beste van. Ook heb ik al twee buren gehad die ons land willen huren om er hun vee op te weiden. Dat gaat dus niet door, die koeien vreten meteen mijn boompjes op.

Terug van weggeweest

2006-11-17T20:24:00.000-05:00

U heeft een tijdje niets van ons gehoord omdat Kees ziek was en Loes in Mozambique aan het werk is. Kort nadat we terugkwamen uit Costa Rica, was het land eindelijk officieel van ons en ik ben direct de volgende dag begonnen met de eerste werkzaamheden. Maar daar had ik me niet zo goed op voorbereid. Zo had ik wel drinkwater klaargezet om mee te nemen, maar vergat ik om het mee te nemen. Ook had ik geen schone kleding bij me. De vroege ochtend is nu eenmaal niet mijn sterkste moment.

Na zes uur rondlopen, graven en sjouwen ben ik bezweet en wel in de auto teruggereden, zonder shirt om de auto niet vies te maken en met de airco flink hoog om af te koelen. Dat resulteerde in een stevige verkoudheid. Nadat ik die een paar dagen zorgvuldig verwaarloosd had, ontwikkelde die verkoudheid zich in niet meer te negeren voorhoofdsholteontsteking. En dus heb ik ruim twee weken mezelf thuis vreselijk zielig zitten vinden terwijl ik grote hoeveelheden thee met versgeperst citroensap en honing dronk. Dat had uiteindelijk wel het gewenste resultaat: Ik ben weer beter.

De afgelopen weken ben ik verder gegaan met de transformatie van weiland in tropisch bos. Ik heb een reeds bestaande poel wat groter en dieper gemaakt in de hoop wat water op te slaan voor het droge seizoen (dat begint half december). Verder heb ik hier en daar de reeds door het vee gebaande paadjes begaanbaarder gemaakt en nu ben ik bezig om een kleine ‘tree nursery’ te maken, alwaar we kiemplantjes kunnen vertroetelen met water, schaduw en compost tot ze het weiland in mogen. U ziet al dat u nog niet naar Google Earth hoeft te gaan, zo groot zijn de veranderingen nog niet.

Ook heb ik het water opnieuw aangesloten. Ja, dat lijkt heel wat, maar het was een kwestie van een verstopte buis vervangen en klaar is Kees. Het water krijgen we overigens gratis aangeleverd van een lokaal kleinschalig ruraal systeem. Er wordt ergens op een hoog punt grondwater opgepompt en dat valt dan vanzelf door de leidingen naar je kraan. De druk is niet eens zo slecht, je kunt er makkelijk onder douchen. Alleen als er wat kapot gaat moeten we geld en arbeid leveren aan het lokale watercommittee. Ik denk dat we ergens een watertank moeten aanleggen zodat we een paar kuub in voorraad hebben als de boel een keer kapot gaat. Want dan zal het wel een dag of twee duren voor alles weer gerepareerd is.

Tijdens mijn activiteiten op ons land ben ik ook al wat wildlife tegengekomen. Zo weet ik zeker dat er zo’n twintig vogelsoorten rondvliegen waaronder een ijsvogeltje, kolibrietjes, verschillende soorten vliegenvangers, zangertjes en een piepklein uiltje. Verder ben ik in de poel zeker vijf vissen en drie garnalen tegen gekomen. Niet veel muggen maar wel een kleine schorpioen en een hele grote vogelspin. Helaas is onze camera kapot, dus geen foto van de vogelspin, maar het beest was ongeveer zo groot als mijn hand (20 cm lang en 10 cm breed). Dat is inclusief de poten, maar persoonlijk vind ik dat dat de enige maat is die telt. Ik heb tenslotte nog nooit een spin zonder poten in het wild gezien.

Voetbal

2006-10-03T15:43:00.000-05:00

In het kader van onze integratie in de Panamese samenleving, zijn we afgelopen weekeinde naar de thuiswedstrijd van Atletico Veraguënse, de lokale voetbalclub geweest. Ze speelden tegen Plaza Amador, de nummer 1 van de ranglijst (AV staat vierde) dus er was sprake van een topper. Dat kon je goed merken want in de wijde omgeving van het stadion zaten mensen op de daken om voor niks naar de wedstrijd te kunnen kijken. Op je eigen dak kijken heeft als bijkomend ‘voordeel’ dat je kunt roken. Want ook in Panama mag je in publieke ruimten niet roken, of ze nu in de openlucht liggen of niet.

Nu is dat stadium, het grootste en enige met kunstlicht, een honkbalstadium (honkbal is populairder dan voetbal). En daar werd dus ook de voetbalwedstrijd gespeeld, tot ieders ontevredenheid. De honkballers zijn ontevreden omdat de voetballers het veld zouden vernielen en de voetballers zijn ontevreden omdat het lastig speelt met een werpheuvel en vier honken verbonden door gravel loopbanen op een helft van het veld. Maar het is nu eenmaal het grootste stadion en omdat er een groot net voor de tribune hangt (om bezoekers tegen afdwalende honkballen te beschermen) kan het publiek zich ook niet al te veel in het spel mengen. De sfeer was overigens uitstekend , misschien niet in de laatste plaats omdat een groot deel van de toeschouwers vrouwelijk was en verliefd op de aanvoerder van VA.

Plaza Amador team won de toss en koos voor de helft met de honken en de werpheuvel. Ze hoopten dat de aanvallen van AV minder soepel zouden verlopen met al die oneffenheden in het veld. Dat was correct, maar daartegenover stond dat hun verdediging twee maal werd verrast door plotseling vanachter de werpheuvel opduikende spitsen (Panamezen zijn niet zo lang). Hoe dan ook, de eerste helft werd gedomineerd door AV, dat bleef andringen en zeker drie prachtige kansen kreeg, maar helaas geen doelpunt wist te scoren.

De bezoekers kregen ook twee mooie kansen, maar het geluk was met AV. Doordat er vlak voor hun doel een enorme plas water lag, veranderden twee kanonharde lage schoten vijf meter voor het doel in onschuldig naar de keeper toedobberende balletjes. Uiteindelijk wisten de bezoekers de score toch te openen doordat de spits, heel slim, besloot om hoog in te schieten. En zo scoorde Plaza Amador vlak voor de rust een psychologisch belangrijk doelpunt. De spits kwam nog een dansje maken voor de tribune maar omdat daar alleen VA supporters zaten, kreeg hij niet veel sjoege. (Loes kreeg dat niet helemaal mee omdat ze in gesprek was met iemand die foto’s van zijn gymnastiekvereniging liet zien).

Na de rust ging AV er met hernieuwde moed en energie tegenaan, maar de bezoekers hielden lang stand. Uiteindelijk wist AV in de 75ste minuut in een onoverzichtelijke situatie met wel 19 man in het strafschopgebied, de bal over de doellijn van de tegenstander te frommelen. De spelers van Plaza Amador protesteerden fel en lang tegen de toekenning van het doelpunt, maar waarom weet ik niet want we zaten aan het andere eind van het veld en konden niet precies zien wat er gebeurde. Maar volgens de kenners/AV supporters kwam de scheidsrechter, net als Plaza Amador, uit Panama en probeerden de spelers op onreglementaire wijze een doelpunt af te laten keuren (Ze lijden in Santiago wel een beetje aan het Calimerosyndroom).

AV was niet tevreden met een gelijkspel en bleef aandringen, onder luide toejuichingen van het publiek. En tien minuten later wist AV nogmaals te scoren. Ditmaal uit een directe vrije trap die genomen werd op een manier die Koeman jaloers zou hebben gemaakt. Keihard in de linkerbovenhoek van het doel. De keeper reageerde pas toen de bal al in het net hing. Dit gaf uiteraard reden tot grote vreugdeuitingen op de tribune: Onder luid gejuich overgoten de supporters elkaar en ons met bier en iedereen omhelsde iedereen.

Bouwplannen...

2006-09-29T16:13:00.000-05:00

De mensen die ons langer dan vandaag kennen weten dat wij in Mozambique een huis gebouwd hebben/laten bouwen. Dat heeft toen 13 maanden geduurd en toen hebben we de bouwer eruit gegooid en het langzaam afgemaakt, met een nieuw dak enzo... Het huis is overigens te koop!

Deze week is dan eindelijk na ruim twee en een halve maand onze bankrekening in Panama geopend! Alle goedkeuringen zijn er en de overboeking vanuit NL is in gang gezet, dus nu zijn we dus bijna, echt bijna, de eigenaren van een stuk land waar we op zullen moeten gaan bouwen... Met onze Mozambique ervaring in het achterhoofd zijn we op het ergste voorbereid, maar we kijken goed rond hier.

Zo waren we in Chiriqui een leuk stel Amerikanen tegengekomen die ook al een huis aan het bouwen waren in Barqueta. We werden uitgenodigd om het te bekijken en het viel ons op dat bouwers hier in elk geval mooie trappen kunnen bouwen! Dit echtpaar was erg tevreden met hun Panamese bouwer en volgens hen kostte het minder dan 300 USD/m2.
Een ander stel in Chiriqui heeft ons ook hun huis in aanbouw laten zien. Dat was qualitatief ook goed, maar zij waren iets minder tevreden en toe aan hun tweede Amerikaanse bouwer... zij hadden het over een prijs die twee keer zo hoog lag maar of dat echt waar is?

Affijn, we hebben ook inmiddels twee architecten leren kennen en hen beiden een panorama foto van het terrein laten zien en een ruwe schatting van de hoogtelijnen. Eentje wilde wel langs komen om het terrein zien – zonder daarvoor kosten te rekenen (als wij voor vervoer en eten zorgden). Hij kwam met enkele schetsen gebaseerd op onze eigen voorstellen met interessante variaties. Alleen, helaas als puntje bij paaltje komt dan is het voor zo’n architect alleen de moeite waard als hij het hele terrein en alle toekomstige bebouwing kan ontwerpen en niet toevallig alleen onze eerst fase: een accommodatie toren (4 dubbele kamers) en observatie toren (voor vogels en boomkruinen)...
Want zij vragen voor het eerste plan en de gedetailleerde plannen een percentage en als wij niet te duur willen bouwen dan verdienen zij eigenlijk niet genoeg – vinden ze. Nou dan niet.

De andere architect is een dame, Almyr, die eigenlijk vooral ander werk doet. Zij nam ons mee op bezoek bij een erg interessant Panamees stel die beiden architect zijn. Het huis waar zij in wonen hebben ze zelf onworpen en gebouwd van hergebruikt materiaal. Het onwerp is gebaseerd op een systeem van pilaren en verdiepingen, tot wel vier hoog en dat zouden wij dus kunnen toepassen. Hij heeft het bedacht en het is een goedkoop en flexibel systeem. De architect geeft overigens les op de universiteit (architectuur) en is al eens tot beste Panamese architect uitgeroepen.

Het is ook een practische man. Hij werkt het liefst met beton, aluminium en andere matterialen die weinig onderhoud vergen. Toen we het hadden over het idee van de andere architect om een boom in het huis te zetten, riep hij meteen dat dat geen goed idee was. Bomen bewegen in de wind, laten takken en bladeren vallen en wortels en takken groeien precies daar waar je ze niet wilt hebben. Het is een mooi plan, maar alleen uitvoerbaar als je veel meer geld hebt dan wij.

Het is lastig uitleggen, maar het huis, of liever de verschillende huizen, hadden erg veel sfeer. Dat komt deels ook omdat door het hele huis een thema liep van natuur. Om een voorbeeld te geven: oude tegel stukjes werden gebrekt als mozaiek. In de kelder verbeeldden die mozaieken grondlagen, daarboven water, daar weer boven bomen en dieren. De metalen tralies die voor veiligheid voor ramen zitten waren allemaal vogels of insecten of planten, en ook voor versieringen op het balkon. Een heus canopy balkon want de achtertuin was een jungle die ze zelf geplant hadden langer geleden... er was zelfs een luiaard!

Almyr heeft hopelijk goed naar ons geluisterd en probeert wat voor ons te bedenken dat gebaseerd is op het pilaren systeem, maar alleen alles ietsje hoger (Kees moest te vaak bukken) en wijdser (dat betekent iets zwaardere pilaren, of pilaren met dikker ijzer...)
We houden iedereen op de hoogte.

Sommige mensen hebben in het Yahoo photo album een fantastische (...) roze keuken gezien. Dat is het huis dat min of meer bij het terrein behoort, maar apart getiteld is en in dit geval moeten we de erfrechten kopen. Dat is een wat langer durend proces (ongeveer 6 maanden) maar dan zal het ook verbouwd moeten worden. Misschien dat het in eerste instantie vooral geverfd wordt.

Apen en schildpadden in Chiriqui

2006-09-23T18:27:00.000-05:00

We zijn de afgelopen weken weer een beetje rond wezen kijken in de omgeving, dat wil zeggen, we zijn naar Chiriqui provincie geweest. Vanwege onze activiteiten met de Apenheul en de Summit Gardens, zijn we ook in contact gekomen met de NGO CREA (http://www.crea.org/) en met Susan en David Waligoora. De laatste twee zijn Amerikanen die een huis bouwen in Barqueta (aan de Pacifische kust, direct ten zuiden van David). Vlakbij die lokatie ligt een wildreservaat waar nog doodshoofdaapjes voorkomen. En zowel De Apenheul, Summit Gardens als CREA zijn geïnteresseerd in de bescherming van die aapjes. Volgens David en Susan is het niet al te best gesteld met de bescherming van dat wildreservaat. Wij zijn dus een keertje gaan kijken in de buurt om te zien wat er aan de hand is en of daar een projectvoorstel voor te schrijven valt en of we daar eventueel touristen heen kunnen brengen.

Dat laatste zal voorlopig nog wel niet gebeuren, de keuze is nu tussen een hotel a 125 USD per nacht of een kamertje bij het lokale strand bar/restaurant zonder muskietennet en een gemeenschappelijk en niet zo schoon douchehok en wc. De zandvliegen en muskieten zijn actief van 4 uur ‘s middags tot 9 uur ‘s ochtends, dus je bent vrijwel constant aan het smeren met repellent. Maar de mensen zijn heel aardig en doen ook aan het beschermen van eieren van zeeschildpadden. Het nadeel is dat ze soms een hele dag extra wachten zodat ze twee uitgekomen nesten tegelijkertijd kunnen vrijlaten onder het toeziend oog van lokale schoolkinderen. Het oudste nest leek ons enigszins gedehydrateerd en gedesorienteerd... We denken en hopen dat ze het in Malena allemaal wat professioneler aanpakken!

Het reservaat is eigenlijk de enige touristische attractie in de buurt want het strand is niet echt geweldig. Veel zand, dat wel, maar ook een sterke branding; te sterk om prettig en veilig te zwemmen en te dicht bij de kust om te kunnen surfen. Het reservaat is op dit moment enigszins ontoegankelijk. Er is één pad gecreëerd door het mangrovebos dat je in 10 minuten kunt bewandelen als je stevig doorstapt. En zelfs als je, zoals Kees, stilstaat voor elk klein bruin vogeltje, ben je nog in een uur klaar. Alles bij elkaar kostte het ons meer tijd om dit goed verstopte pad te vinden dan om het te bewandelen!

De eerste dag konden we het hele pad niet vinden, en dus werden we ’s middags meegenomen door enkele heren van het restaurant die de vis gingen schoonmaken in een heel ander stuk bos waar volgens hen altijd apen zaten, ook de doodshoofdaapjes. Na een uur wandelen hebben we wel brulapen gezien en gehoord, maar niet die “gele aapjes”.

Om de doodshoofdaapjes te zien, moet je eigenlijk met een boot naar een eiland. Ons is dat niet gelukt in de twee dagen dat we er waren. Het was niet gemakkelijk om de enige parkwachter te vinden en die had het druk met andere zaken. Hij patrouilleerd het strand voor schildpadnesten met een auto. Hoewel we duidelijk om een trip naar dat speciale eiland hadden gevraagd bleek hij dat de volgende dag toch ‘misverstaan’ te hebben als een verzoek om het bovenvermelde korte pad te zien (dat wij eerder niet konden vinden). Onder het excuus dat het ook op een soort eiland ligt, tussen ondergelopen mangrove boskreekjes...

Desalnietemin heeft Kees gelukkig wel een heel bijzondere lifer gescoord, een witte... (de geelsnavelcotinga, Carpodectus antoniae)

Opruimen

2006-09-19T13:58:00.000-05:00

We zijn gearriveerd in Panama met twee laptops en een draagbare harde schijf, samen goed voor 160 Gb. Op de oudste –ruim vijf jaar- laptop stond alle info van onze oude desktop en ons leven in Mozambique. Deze oude laptop liet gelukkig ruim van te voren merken dattie de geest ging geven, dus hadden we alvast de map ‘Mijn bestanden’ naar de draagbare harde schijf gekopieerd (en toen-ie het echt begaf hebben we de laptop met liefde aan het museum van prehistorische kantoormaterialen gedoneerd).

Op deze manier waren onze harde schijven behoorlijk vol gelopen en daarom besloot ik afgelopen week om eens te kijken of er misschien het een en ander opgeruimd kon worden. Ik ging eerst eens kijken of er hier en daar misschien bestanden dubbel op die draagbare schijf stonden. Want we hadden dus nog al eens een ‘back-up’ gemaakt van de verschillende oude computers. Hieronder volgt in vogelvlucht wat ik zoal tegenkwam:

In de map ‘back-up laptop 1’ kwam ik een bestand ‘Kees werk’ tegen. Daarin stonden de bestanden FAO1, FAO2 en FAO3 (ik heb drie lange contracten met de Fao gehad). In alledrie die mappen kwam ik de Map ‘Proagri 2’ 34 MB groot tegen. Ook stonden in elke map de rapporten van Carol Djeddah en Paulo Israel. Goed, twee kopiën van elk konden er meteen weg. Ook hadden we een bestand aangelegd met alle informatie die we over Mozambique hadden verzameld op de bestaande laptop. Daaronder vond ik o.a. de map ‘Proagri 2’ en de rapporten van Israels en Djeddah.

Onder de map ‘back up laptop 1’ stond ook een map ‘back-up desktop’. In die map bevond zich en map getiteld ‘Werk kees’ met daarin, jawel, de mappen FAO 1, 2 en 3, elk weer met hun eigen map ‘Proagri2’ en kopien van de rapporten van Djeddah en Israel. Ook vond ik een map ‘data Mozambique’ met daarin een map getiteld ‘Proagri 2’.

De draagbare schijf had ook een map met de titel Mozambique, met, ik val in herhaling, daarin de map ‘Werk Kees’ waarin, u raadt het al: de mappen FAO 1, 2 en 3 elk weer met hun eigen map ‘Proagri2’ en hun eigen kopiën van de rapporten van Israel en Djeddah. Ook vond ik in deze Mozambique map nog een map getiteld ‘Data Mozambique’ met dáárin weer een map ‘Proagri 2’, en een map getiteld OVC en Aids met daarin, de slimme lezertjes raden het al, de rapporten van Israel en Djeddah.

De draagbare schijf bevatte dus 12 kopiën van de map ‘Proagri 2’. Nu gaat het hier wel om de landbouwstrategie van Mozambique voor de komende vijf jaar, dus het is een belangrijk document, maar ik geef toe dat 12 kopiën misschien wat teveel van het goede was. En Loes vertelde me zojuist dat zij ook in haar werkmappen nog enkele kopien heeft van Proagri 2, maar gelukkig niet van Israel en Djeddah!

Op Reis

2006-09-11T19:44:00.000-05:00

Een van de voordelen van werkzaamheden in de tourismesector is dat je dingen mag doen voor je werk die anderen doen in hun vakantie. Zo zijn we bezig om te kijken met wie we kunnen samenwerken. Daarbij hebben we een voorkeur voor kleinere activiteiten die worden uitgevoerd door de inwoners van de streek. In het kader hiervan zijn we afgelopen week op bezoek geweest op het ‘Isla Gobernadora’.

Isla Gobernadora is een eiland dat ligt aan de westkant van de Golf van Monijo, vlak bij Santa Catalina (dat alweer op het vasteland ligt). Op Isla Gobernadora is een kleine toeristenassociatie die steun krijgt van het Peacecorps. Alles is klaar, maar er komen geen klanten want weinig mensen weten van hun activiteiten en bestaan af. De associatie heeft niet het kapitaal om de boot naar Santa Catalina te sturen, waar veel toeristen komen, in de hoop om er een aantal naar Isla Gobernadora te lokken. Bovendien is er niemand die genoeg Engels spreekt en de touristen spreken geen Spaans, dus dan valt het lokken niet mee. (Misschien kunnen ze het met snoepjes proberen?).

We kunnen jullie nu uit eigen ervaring vertellen dat het de moeite waard is om naar Isla Gobernadora te gaan. Het is een tamelijk typisch tropisch eiland met kokospalmen, vissersboten, verlaten stranden, wat oerwoud en één telefoon die regelmatig kapot is. De mensen zijn erg vriendelijk en leven van dag tot dag. Veel bewoners hebben de landbouw ingeruild voor de visserij om dat je dan alleen hoeft te werken als je geld nodig hebt en het werk is ook niet zo zwaar. Het is dus een uitstekende plek om in een hangmat te liggen en te onthaasten.

Een tweepersoonskamer bij Mario kost zeven dollar (speciale aanbieding) en het enige functionele restaurant serveert een maal (vis of kip) voor anderhalve dollar. Als je (gekweekte) leguaan wilt eten, ben je natuurlijk(?) meer kwijt, maar deze delicatesse is toch maar te krijgen op dit afgelegen eiland. Ondanks relatief duur boot vervoer hoeft het verder dus niet veel te kosten als je eenmaal op Gobernadora bent. Maar als niemand weet ervan weet, komt er ook niemand. Want hoewel veel budget-toeristen roepen dat ze onafhankelijk zijn, komen ze niet op het idee om een bootje huren om eens te gaan kijken op een eilandje dat vlak voor hun neus ligt, maar volgen slaafs hun reisgids.

Dat is uiteraard een probleem dat wij straks ook moeten oplossen, Hoe krijgen wij klanten zonder te hoeven wachten tot we in de volgende editie van Lonely Planet en soortgelijke gidsen genoemd worden? Daar hebben we (o.a.) het volgende op bedacht: Omdat er al veel toeristen komen in Santa Catalina, gaan we transport regelen van Santa Catalina via Isla Gobernadora naar Malena en vice versa. Op die manier kunnen toeristen de golf van Montijo zien en hoeven ze niet via dezelfde route met de minibussen van en naar Santa Catalina via Sona. We willen twee keer per week op en neer varen; toeristen kunnen afstappen op Isla Gobernadora voor een paar dagen, of direct door naar de andere kant, naar ons dus ...

Alleen op de wereld?

2006-08-31T14:58:00.000-05:00

Nee bepaald niet. Zelfs niet alleen in Panama en ook al niet de enige investeerders in Panama. We zijn zelfs niet de enige investeerders in Mariato district.
Tijdens ons eerste bezoek hebben we onderhandeld met meneer Remigio. Die had 47 hectare beschikbaar. Helaas, hij wilde alles in een keer verkopen en ging op dat moment niet lagerdan 17,500 Usd/hectare. Tja, dan heb je het wel over ruim 800,000 USD, veel meer geld dan wij beschikbaar hadden/hebben.
Verleden week hoorden we dat hij het land uiteindelijk heeft verkocht aan een Oostenrijker voor 16,500 Usd/hectare. Nog steeds meer dan driekwart miljoen en veel meer dan wij op dit moment kunnen investeren.
Ook hoorden we dat een Frans echtpaar dat eerst 7 jaar in de Dominicaanse Republiek in het tourisme heeft gezeten nu op het Gobernadora eiland is neergestreken. En terwijl ik een keer in het Clarocom cafe zat, ontkwam ik er niet aan om te horen dat de een of andere Amerikaan (waarom hij dacht dat hij in de telefoon moest schreeuwen als hij naar de VS belde weet ik ook niet) ook ergens in Veraguas een stuk grond heeft gekocht.
Tegenover de Cabañas Torio is een stuk van 500 hectare dat oorspronkelijk voor herbebossing met teak was bedoeld, door een Zwitser verkocht aan een Noor (de grond bleek uiteindelijk ongeschikt voor teak).

Zijn wij nu bang voor de concurrentie? Voorlopig nog lang niet. De meeste mensen die investeren, hebben een heel ander doel dan wij. Ze delen de grond die ze kopen op in kavels, maken het bouwrijp en proberen het dan weer door te verkopen aan, vooral Amerikaanse, gepensioneerden. Dat gaat nog niet zo hard als iedereen ons graag wil doen geloven. De eigenaar van Cabañas Torio had in Januari twee stukken verkocht, één aan zichzelf en één aan z’n broer en sindsdien heeft hij alweer een stuk verkocht, en misschien wel twee. OK, elke verkoop brengt een berg geld binnen (de bouwrijpe kavels kosten ongeveer 65,000 USD) maar er zijn ook heel wat kosten aan voorafgegaan. Om een voorbeeld te geven electriciteit tot aan zijn stuk land kostte 20.000 dollar. Hij heeft geloof ik 20 plots, maar ik denk niet dat die man miljoenair zal worden van deze handel.

Dat Franse stel zit ver bij ons vandaan en op een eiland, dus daar kunnen we mee samenwerken in plaats van concurreren. De meest actieve organisatie hier lijkt de ‘Peace Corps’ te zijn, een Amerikaanse vrijwilligers organisatie die in veel gebieden probeert om de cooperaties in dorpen te laten profiteren van het te verwachte toe te nemen toerisme...
Maar het is verder nog erg stil op het gebied van toeristische activiteiten in het zuidwesten van Veraguas.

Binnenkort meer over de peace corps initiatieven.

p.s. Als het goed is is het nu gemakkelijker om commentaar te geven!

Alweer land, maar nu ook een huis

2006-08-17T11:53:00.000-05:00

Ja, we zijn weer een stap verder. Maandag hebben we een voorlopige koopakte getekend en de eerste betaling aan de eigenaar van het land in Veraguas gedaan. Dat tekenen hebben we bij de gemeente in Moriato gedaan, omdat er ook weer een vingerafdruk aan te pas kwam.

Zondag waren we ook ‘even’ naar het land gegaan. Onder andere om een kopie van het contract te brengen voor de verkopers om het te lezen en vóór te laten lezen. Dat gebeurde door de kleindochter van de oficiële eigenaar, en die kwam haar weer even helpen om ons het huis te laten zien. We kunnen dit huis ook kopen, maar het viel wel een beetje tegen, dus we hebben de prijs wat naar beneden gepraat. Sinds 2001 heeft er niemand in het huis gewoond behalve enkele vleermuizen. Het huis was eigenlijk ook niet helemaal af.

Het gaat ons vooral om het stukje land waar het huis op staat, want het is aan drie kanten ingesloten door het land dat we kopen dus logisch om dit ook te willen hebben. Hoe dan ook, het huis gaat waarschijnlijk dienen als kantoor en receptie en als het eenmaal van ons is, ook als tijdelijk onderkomen.

Jaa, zo op de foto lijkt het heel wat, maar voor het echt bewoonbaar is zal er nog wel het één en ander moeten gebeuren. Allereerst een schoonmaak, en het dak moet eraf (wat hebben wij toch met daken). Sommige balken zijn rot en we willen een steiler dak van een betere kwaliteit (minder lawaai als het regent) en misschien ook nog wel een extra verdieping... De vloeren moeten geëgaliseerd worden en waarschijnlijk willen we er tegels in, en waarschijnlijk zullen we ook kritisch moeten kijken naar de waterleiding als we een functionerende badkamer willen hebben. Maar goed, er IS een waterleiding en er is ook electriciteit, dus dat scheelt al weer.

Er zullen ook meer ramen in moeten. De foto laat slechts de voorkant zien en die is OK, maar aan de zijkanten van het huis zijn als ‘ramen’ cementblokken met sierlijke gaten gebruikt. Dat is goedkoper, maar niet insecten vrij en het laat ook niet veel licht naar binnen. De deur aan de achterkant is enigszins vergaan en ... de volgende keer krijgen jullie meer foto’s. Deze keer hadden we een camara geleend van een vriend die ons ook gebracht had met de auto.

Terwijl de kleindochter even bij opa en oma verbleef hebben wij na het bekijken van het huis ook een paar uur rondgesjouwd op het ‘grote’ land met een daartoe gekocht meetlint van 50 m., papier en een potlood om de boel zo goed mogelijk in kaart te brengen.
Het valt fysiek niet mee om dat te doen: zweet en nog meer zweet. Het is namelijk boven de 30 graden celcius met een vochtigheid van over de 85%. Op de foto kun je dat helaas niet zien, maar wel enigszins de helling en de gele meetlinthouder.

We begrijpen wel goed waarom veeboeren klagen dat zulk heuvelachtig land niet goed is: het vee verliest teveel gewicht met op en neer lopen. Wij hopelijk ook en misschien is er een gat in de markt voor het ‘dieet-toerisme’: Om bij het restaurant te komen moet u eerst 10 heuvels op en af, dus u valt gegarandeerd af terwijl u vakantie viert!

p.s. sorry het lukt even niet met het opladen van de foto´s.

Panama de maat genomen

2006-08-06T17:35:00.000-05:00

Meten is weten. Maar als er met twee of meer maten wordt gemeten, wat weet je dan nog? Dat je op moet letten, en dat zul je zeker moeten doen in Panama. Het lijkt erop dat er geen echte beslissing is genomen over welke eenheden er hier gebruikt mogen worden.

Kijk, afstanden worden aangegeven in meters en oppervlakten gaan in hectares. Behalve als het over huizen gaat, want aannemers schatten de constructie prijs op basis van vierkante voeten. Maar als je er (zelf) plavuizen in wilt leggen, dan kom je tot de ontdekking dat die weer per vierkante meter worden verkocht. Dat Amerikanen geen A4 gebruiken maar ‘letter size’ wist u misschien al vanwege de optie in een bekend tekstverwerkingsprogramma, maar wist u ook dat de beugel in dossiermappen voor die maat smaller is, zodat de perforatiegaatjes dichter bij elkaar moeten zitten en dat je dus niets hebt aan een in Europa gemaakte perforator?

Overigens geven de snelheidsmeters in auto’s met grote cijfers de snelheid in mijlen per uur en in kleinere cijfers de snelheid in kilometers per uur. De totaal afgelegde afstand wordt weer in kilometers aangegeven. De benzine wordt verkocht per gallon, net als melk (kwart of halve gallons) en verf. Wijn komt in flessen van 0.7 liter, frisdrank in flessen van 1 en 2.5 liter en drank in blik komt in fluid ounces (fl. oz). Het bekende blikje is hier 12 fl oz = 355 ml.

Verse produkten, vis, vlees, groenten en fruit worden verkocht per pond (485 gram.), maar boter en margarine worden weer gemeten in grammen. Voorverpakte levensmiddelen kunnen in zo ongeveer elke denkbare eenheid en maat verpakt zijn. Meestal ligt het aan het land van herkomst. Dus balsamico azijn komt in een fles van 250 ml ℮, lokaal verpakte olijfolie in een flesje van 8 oz en pindakaas (uiteraard uit de VS) komt in een potje van 12 oz. Panamese koffie komt in pakjes van bijna een half pond (212 g. = 7.5 oz). Merk op dat er op de in Panama en de VS geproduceerde verpakkingen geen ‘℮’ staat en dat het hier dus het minimum gewicht betreft (of dient te betreffen).

Panamese rum kun je krijgen in verpakkingen van 250 ml tot 1 gallon. Bij die rum moet je helemaal nijdig oppassen, want bij de fles van 1750 ml staat een groot plakkaat van de supermarkt dat beweert dat dat een halve gallon is, maar dat is het dus niet. Een halve gallon is nl 1892.5 ml. Misschien gaan ze ervan uit dat mensen die zulke hoeveelheden rum drinken toch al niet meer kan rekenen?

Vogeltjes in Panama: de tangaren

2006-08-04T10:28:00.000-05:00

Dat Panama in de tropen ligt, merk je al heel snel, zelfs aan de stadsvogels. Zelfs in het centrum van Panama stad, toch niet echt een groene zone, vliegen met enige regelmaat papagaaien rond. In totaal heb ik minstens twintig soorten geteld in het midden van de stad, waaronder kolibries, valken, vliegenvangers en tangaren.

Wie naar het Parque Metropolitano gaat, kan nog veel meer soorten zien. Dit park is 200 hectare tropisch bos dat nu zo ongeveer in de stad ligt. Behalve ruim 200 vogelsoorten, kun je er ook luiaarden, agoutis (een uit z’n krachten gegroeide cavia op hoge poten), neusbeertjes en onder andere kleine aapjes (Geoffroy’s tamarins) tegenkomen. Die aapjes komen alleen in Panama voor en ze worden steeds zeldzamer omdat het regenwoud ook in Panama steeds kleiner wordt en steeds verder versnipperd raakt.

Terug naar de vogels en meer specifiek over de Tangaren.
De tangaren komen alleen in de niewe wereld voor. Het zijn kleurrijke vogels die een sociale en vrien-delijke indruk wekken. Ze worden ook vaak gevoerd zodat je ze in je tuin kunt bekijken. In de boom-kwekerij van het metropolitan park, legt het personeel bananen neer op de rand van het hek. De vele verschillende Tangaras eten graag fruit en vooral banaan, dus het is altijd prijs op de rand van het hek.
blauw-grijze tangara

Omdat Kees, zoals bekend graag vogeltjes kijkt en ook hoopt professioneel andere vogelaars te begeleiden op hun toekomstige vakantie met ons bedrijf, wilden we graag een vogel in het logo. Wij hebben de Tangaren uitgekozen voor de naam en logo van ons bedrijf, onder andere vanwege dat vriendelijke en sociale imago, de wijde distributie en ook omdat niemand ze nog in die zin heeft gebruikt. We gebruiken de Engelse naam en ons bedrijf heet dus Tanager (spreek uit tè-nâ-ger) Tourism.

De typische boomstamvorm bij de kleine en grote T van het logo verwijst naar de herbebossing en de combinatie van vogels en bomen naar onze betrokkenheid bij het milieu en de ecologie.

Wat vinden jullie van ons logo?

Land

2006-07-25T11:03:00.000-05:00

We zijn de afgelopen week opnieuw naar Veraguas provincie gereisd. Opnieuw omdat we er in januari en februari ook al hadden rondgekeken naar stukken land die te koop waren. Toen lag uiteindelijk onze aandacht vooral in Morillo. Het strand van Morillo is goed voor surfen en zwemmen – weinig rotsen. Maar stukken land aan de kust zijn relatief duur (prijs per meter i.p.v. per hectare) en de wet met betrekking tot de eerste 200 m vanaf de hoge vloedlijn was net veranderd, wat betekende dat veel mensen net bezig waren hun pachtovereenkomst om te zetten in een eigendomsbewijs. Land met een titel, zonder schulden en geregistreerd conform de wetten is niet echt eenvoudig omdat verschillende stukken land –afhankelijk van het beoogde gebruik- met de goedkeuring van verschillende ministeries te maken had en heeft, en veel boeren hebben niet de moeite genomen om vervolgens ook door de papiermolen van de nationale land registratie te gaan.

Het stuk land in Morillo, 3.5 ha in twee gedeelten met mangrove bos en strand, zou $250,000 of meer moeten kosten. Een ander stuk van 47 ha met veel ontboste helling en minder strand zou $750,000 moeten kosten. Geen van beiden stukken land heeft een directe toegang en ook electriciteit is niet erg dichtbij. Morillo is een gebied en niet een dorp en er is geen winkel en zelfs geen bar. Dat betekent dat ook de aanleg van wegen, electriciteit en telefoon duur zal zijn.

Affijn, we hebben nog eens goed nagedacht en besloten dat ons geld meer waard is als we een stuk land kopen dat niet aan zee, maar wel dicht bij zee licht. Uitzicht op zee is ook wat waard. Een wat vreemde jongeman benaderde ons en vertelde dat hij en zijn vader (zou de vader het weten?) land te koop hebben in de bergen, nog bebost en al. 170 of 180 ha...voor $500 of minder (‘negociavel’) en het zou ‘slechts’ een uur lopen zijn vanaf de weg... (er is een weg naar het land, maar daar had je 4x4 voor nodig en die hebben we niet) Het leek wel aantrekkelijk, dus we wilden het wel zien.

Het was nogal warm en Kees ging met de jongeman vooruit, terwijl ik (Loes) en Rodrigo (een vriend met auto) even ergens bij een huis een fles water gingen regelen. Toen Rodrigo en ik terugkwamen bij het hek was Kees al niet meer te zien. We gingen hek door, tussen prikkeldraad door en de heuvel op. Na na een half uurtje aan de top gekomen te zijn zag ik Kees in de verte op een andere heuvel, en onze heuvel hield op. Wij hadden de verkeerde heuvel genomen. Kees leek nog een heel stuk te gaan te hebben. Wij zagen de wolken naderen en besloten alvast terug te keren na de auto. Kletsnat, maar je droogt ook weer redelijk snel. Kees en Abran (of hoe ie ook heten mocht) keerden ongeveer een uur later terug, ook kletsnat, want het regende in het dal. Kees had ruim een uur omhoog gelopen in een stevige pas en ze hadden het terrein niet gehaald, want dat zou nog wel ruim een half uur zijn en een terrein dat zo moeizaam te bereiken is... lastig hoor, want de uitzichten waren prachtig – ook vanaf de heuvel die dichterbij is (we hebben nog geen nieuwe camera gekocht dus helaas nog geen foto’s).

We hebben ook nog een ander interssant stuk land bekeken in de stromende regen. We zijn volgens onze moeders en oma’s tenslotte niet gemaakt van suiker. Dat klopt, maar het was toch wel erg prettig dat we ons na afloop konden wassen, afdrogen en onze kleren even in de centrifuge konden gooien bij een vriend van de eigenaar van het terrein. Maar in de regen of bewolkt weer dit soort wandelingen doen is een stuk beter dan in de zon, want dan word je kletsnat van je eigen zweet.

Anyway, het stuk land ligt in de buurt van een dorpje dat ongeveer 135 zielen telt. Er is een complete lagere school met wel 25 leerlingen in totaal! Er stoppen bussen 4x per dag ... Het heeft twee kleine winkeltjes, waarvan een ook als restaurantje dient, maar ze hebben niet altijd eten. Dat moet je waarschijnlijk enkele uren van te voren even melden. Ze verkopen er geen alcohol, want de meeste mensen zijn evangelistisch en dan mag dat blijkbaar niet. De mensen leiden daar nog een heel sober bestaan (sorry, dit konden we niet weerstaan). Maar er gaan geruchten dat ze het niet al te nauw nemen met dat verbod en af en toe naar het volgende dorp gaan om één of twee-en-twintig pilsjes te drinken.
Het leukste aan het dorp is de vereniging ter bescherming van de zeeschildpadden en die zijn bezig om een concessie aan te vragen voor het strand (100 m van het restaurantje). Ze krijgen daarbij hulp van het Amerikaanse Peace Corps. De eerste vrijwilliger is net weg en de nieuwe is nog in Panama. Het is erg gemakkelijk om boten (van het type ‘lancha’) te lanceren van het strand en varen naar Cebaco eiland duurt, met een motor van 40 Pk, ongeveer 20 minuten. Er is zelfs een erg vriendelijke lokale botenbouwer.

We gaan nu even niet in op de details er zijn meer mensen in Panama op zoek naar land en we weten niet wie er allemaal meelezen –dit is internet en we zijn wantrouwend-, maar verklappen dat onze advocaat bezig is met het verifieren van papieren voor land! Spannend!

TANAGER TOURISM corp.

2006-07-23T19:51:00.000-05:00

Hiep hiep hoera, we hebben er gisteren in een barretje om de hoek drie biertjes op gedronken (Balboa Ice... zo heet dat bier): Tanager Tourism corporation is een feit. We hebben onze bedrijfspapieren op 21 juli bij de advocate in ontvangst genomen. Tanager Tourism is een in Panama geregistreerd bedrijf met 500 aandelen (nog zonder waarde), die we nog officieel moeten verdelen!

Heel anders dan in Mozambique kregen we hier alle papieren in een keer – de statuten, vijf indrukwekkend ogende certificaten ter waarde van een door ons in te vullen aantal aandelen die elk een door ons te bepalen waarde hebben. Verder een register in boekvorm waarin we moeten bijhouden wie hoeveel aandelen bezit en ook een soort akte boek met genummerde pagina’s waarvan het gebruik niet langer verplicht is, maar dat nog handig is voor jaarlijkse aandeelhoudersvergaderingen. Het tekenen van onze statuten gebeurt ook gewoon bij de advocaat die met een kopie van je paspoort bij de notaris alles verder regelt.

In Mozambique duurt alleen het verifieren van de bedrijfsnaam al gauw een week, en daarna wordt de inschrijving van de statuten daar nog met de hand bijgeschreven, tegenwoordig met zowaar een verwijzing naar de getypte statuten, in minstens twee verschillende registratie boeken bij de notaris. Vervolgens moest je nog –tig verschillende brieven schrijven en zelf het akte boek kopen en met brief met gecontroleerde handtekeningen aan de rechtbank verzoeken om alle pagina’s in dat akte boek met de hand te nummeren..het duurde al gauw zes maanden voor het bedrijf een feit was.

Het valt ons reuze mee dat het echt werkt in Panama. Verleden week zeiden ze dat het een week zou duren en jawel, het is zo. De kostten waren ook slechts $3.25 meer dan ons als schatting was opgegeven. Uiteraard is het nog niet af. Er moet nog het een en ander aan papieren geregeld worden, maar dit is een belangrijke stap. Volgende week gaan we achter de vergunning aan om ook in Panama te mogen opereren: als consultant via de commerciele vergunning en als investeerders in Toerisme met een toerisme vergunning...

En we moeten ook nog achter een verklaring van goed gedrag aan, want ondanks dat de verklaring uit Mozambique wel zes stempels had, inclusief eentje van het ministerie van buitenlandse zaken, zat de goede, ‘het apostille’, er niet bij en dus kunnen we er niets mee... Om het via Nederland te doen is ook nogal lastig, want daar wil men dat de ontvanger hier (het ministerie dat gaat over immigratie nemen we aan) de helft van het formulier invult, maar het formulier is in het Nederlands. U ziet allen, de bureaucratie houdt ons en de ambtenaren nuttig bezig.

Openbaar vervoer in Panama

2006-07-21T10:56:00.000-05:00

Panama heeft een verbazingwekkend transport systeem. We nemen tenminste aan dat er een systeem in zit, hoewel wij dat nog niet ontdekt hebben.

We hadden al gemeld dat Panama stad erg lawaaiig is en dat taxis elke voetganger zien als een potentiële klant en even toeteren om de aandacht te vragen. In het commerciële gedeelte rondom ‘onze’ wijk “bancaria” – is ongeveer 1 op de 3 auto’s een taxi en die rijden rondjes op zoek naar klanten. Er wordt dus nogal wat afgetoeterd. Dit is bepaald onzinnig vinden wij, want potentiele klanten staan meestal stil en doen een poging met een handgebaar om een taxi tot stoppen te overwegen.

Als ik, Loes, alleen in de stad loop dan komt er een variatie op de gewone toeter bij en dat is dan een soort mechanische vervanging van het nafluiten. Taxi’s rijden dan ook langzamer en soms komt er zelfs het woordelijke verzoek bij: “No quieres un taxi, babe?” (Wil je geen taxi, liefje?).

Vanwege al dat gespeur naar klanten rijden lege taxis niet erg snel en als ze eindelijk een klant hebben, dan stoppen ze rustig midden op de weg om de klant te laten in- of uitstappen. En dan verliezen andere weggebruikers weleens het geduld en laten ze een ongeduldig TUUUUUT horen. Ze toeteren ook met zijn allen als het verkeer gewoon druk is, of vast lijkt te zitten. De nadruk ligt hier op ‘lijkt’, want meestal is er gewoon een rood verkeerslicht. Hoe dan ook, Panamezen zijn dol op auto’s en veel gezinnen hebben voor elke volwassene in het gezin een auto. Efficient is anders, maar de benzine is ook relatief goedkoop – 2$90 per gallon (1 gallon is ongeveer 3.78 liter)... Er lopen ook mensen, maar dat is toch minder gewoon dan in Maputo.

Tussen de taxi’s rijden ook bussen. Panama heeft heel veel bussen en in de stad nog meer. Er is zelfs een super georganiseerd busstation Albrook. Dat is gebouwd volgens het vliegtuighallen systeem met aankomst op de 1e verdieping en vertrek op de begane grond. Aan de ene kant vertrekken de stadsbussen en de taxis op tamelijk onordelijke wijze, maar wachtende klanten willen nog wel gewoon in een rij gaan staan. Het stadsbussensysteem is erg vergelijkbaar met de chapa’s in Mozambique. Voor een kwartje (spreek uit: kwarra) kun je mee op een vaste route en eraf, bijna bij elke kruising. Anders dan in Mozambique zitten de bussen meestal niet tjokvol, want er zijn er teveel. De bussen zijn oude Amerikaanse schoolbussen die een ‘customised paintjob’ hebben gehad.

Aan de andere kant van de Albrook hal vertrekken de ‘interliners’ op meer georganiseerde wijze: Er zijn balies voor kaartverkoop en ‘pieren’ met ‘gates’ voor het intercity verkeer. Elke bestemming heeft zijn eigen pier en gate. Alleen de passagiers kunnen de pieren op en voor dat voorrecht moet je dan weer 5 cent betalen en door een automatisch hekje (zoals bij metrostations). In de provinciestadjes staan net zulke busstations, alleen wel een beetje kleiner.

De maat van de bussen varieert van minibus tot luxe coaches. Die laatsten doen meestal de lange afstanden. Als je mee wilt, moet je je daar goed op voorbereiden.Ten eerste moet je een dikke trui of jas meenemen want de airco staat op maximaal en kan niet lager gezet worden. Vandaag ontdekten we dat oordoppen ook zijn aan te bevelen, want de radio kan ook alleen maar keihard aan en daar komt je MP3 of iPod niet bovenuit. In sommige bussen laten ze ook keiharde actiefilms zien (16 jaar en ouder) op de video dus het kan handig zijn om ook een blinddoek mee te nemen.

Apen in Panama en Nederland

2006-07-17T19:13:00.000-05:00

Begin dit jaar waren we samen al twee maanden op verkenningstocht in Panama en ontmoetten wij Mr. Benedetti, directeur van de Summit gardens (zie ook www.summitpanama.org), als spreker bij de Audubon society van Panama (www.panamaaudubon.org). Elke 2e donderdag van de maand organiseert de Audubon society een praatje en het praatje van Benedetti ging over zijn toekomstplannen met Summit Gardens. Daar merkte hij op dat het niet zo moeilijk was om sponsors te vinden voor de verblijven van de jaguar, de harpijarend (nationaal symbool van Panama) en kleurrijke papagaaien, maar dat het niet meeviel om fondsen te vinden voor de apen.

Daarom besloten wij in Nederland actie te ondernemen. Eerst hebben we een e-mailtje naar de Apenheul (www.apenheul.nl) gestuurd. Daar kregen we een leuk antwoord op, de Apenheul was mogelijk geïnteresseerd in samenwerking met Summit Gardens. Dat hebben we gauw aan Benedetti gemeld, die ons wat extra info opstuurde. En met die info zijn we op bezoek geweest bij de Apenheul. De Apenheul heeft een fonds opgericht (Apenheul Primate Conservation Trust) waaraan ze 2% van hun inkomsten schenken.

De APCT gebruikt dat geld vooral voor projecten met als doel de bescherming van apen en lemuren, maar ook voor steun aan andere dierentuinen. Daarbij maakt het fonds uiteraard veel gebruik van de kennis en ervaring die aanwezig is bij het personeel van de Apenheul. Het fonds is vooral geïnteresseerd in langdurige samenwerkingsverbanden en waar het dierentuinen betreft, vooral in werk met doodshoofdaapjes. Dezelfde als meneer Nilson van Pippi Langkous. Nu komen er in Panama doodshoofdaapjes voor, maar alleen in het uiterste westen, aan de grens met Costa Rica, o.a. in het internationale park La Amistad.

De afgelopen week hebben we goed nieuws ontvangen: De raad van bestuur van het APCT gaat in principe akkoord met een samenwerkingsverband met Summit Gardens!! We hebben het goede nieuws direct doorgegeven aan Benedetti en we zijn ook even langs geweest om hem meer te vertellen over de Apenheul, o.a. met een Powerpoint presentatie.
Daarna hebben we besloten om in de komende maand een voorstel te maken voor de eerste activiteiten. We hebben ook de huidige apen in de tuin nog bezocht, samen met de nieuw aangenomen apen-oppasser, Halit. Zij en Benedetti hebben de afgelopen maanden ook niet met zijn armen over elkaar gezeten. Hele goede ontwikkelingen dus. Wij zullen er niet rijk van worden, maar we bouwen zo wel sociaal kapitaal (goodwill) op in Panama.

De eerste dagen

2006-07-15T20:06:00.000-05:00

Rond half 10 ’s avonds, landden we met een half uurtje vertraging op Tocumen airport. We hadden vanuit het vliegtuigraampje Panama stad naderbij zien komen met veel oranje straatverlichting. We moesten nogal lang wachten op onze ruim 60 kg wegende bagage uit het ruim. En toen alles er was bleek onze nieuwe koffer (van september 2005) een scheurtje te hebben... hmmm... Wij vinden dat dit toch echt geen ‘gewone slijtage is, maar de man achter de Delta Airlines balie doet erg moeilijk en zegt dat hij daar niet over gaat. Je vraagt je af wat hij daar dan eigenlijk doet.

Zondag, de dag van de WK finale en onze eerste dag van een nieuw begin in Panama.
Maar eerst uitslapen. En vervolgens is het de hoogste tijd voor de communicatie. Onze mobiele telefoon, gekocht toen we afgelopen januari en februari hier op verkenning waren doet het nog, maar we hebben geen krediet. Het hotel heeft wireless internet, maar ook weer net als de vorige keer is de ontvangst in de kamer niet optimaal. Bovendien is er nog iets niet goed ingesteld. We besluiten naar het internet cafe hiernaast te gaan dat gratis internet heeft voor mensen met een laptop en wireless. Het kost wat moeite, maar onder het genot van koffie en thee komen we er uiteindelijk toch achter hoe de instelling moest zijn en zijn we verbonden met de rest van de gecomputerariseerde wereld. En we zien ook nog tussen neus en lippen door dat Italië wereldkampioen wordt.

We bellen ook de broer van een vriendin hier om naar zijn flat te kijken. Hij neemt niet op omdat de WK bezig is... Na de penalties belt ie terug en komt ons ophalen. De flat zou $350/maand moeten kosten maar blijkt nog in reparatie en is zonder meubilair. Misschien kunnen we er aan het eind van de maand in. Da’s toch niet helemaal wat wij willen. We willen er nu in en er aan het eind van de maand weer uit, als we onze zaken in Panama stad afgehandeld hebben. Een vriendin van een vriendin heeft iets wat een ‘studio’ heet. Een kamer voor ongeveer $80 tot $100. Als ze ons ziet zegt ze direct dat het maar voor een persoon is. We willen toch kijken, maar ze had gelijk.

Uiteindelijk belanden we op dinsdag in een kamer, met bed, en met een balkon dat groter is dan de kamer zelf. Keuken en badkamer delen we met andere bewoners. Terug naar onze studentendagen. Het is maar voor even en het is ook een goede manier om wat te weten te komen over het leven van de gemiddelde Panamees. Er zitten hier mensen die er al ruim een jaar wonen en in de stad werken en studeren.

Zoals gezegd is het balkon lekker ruim en hebben we zo een goed uitzicht op de stadsjungle. Op de zesde verdieping zitten we misschien nog niet helemaal op bladerdakniveau, maar het is ruim voldoende om blootgesteld te worden aan de geluiden en geuren van de stad. De geluiden bestaan vooral uit de claxons van taxis. Die toeteren om de aandacht van potentiële klanten te trekken en elke voetganger is een potentiële klant... s’Middags regent het en de hardere donderklappen laten alle autoalarmen afgaan. Als het regent komt er af en toe een vleug puttelucht langs. We kunnen niet wachten tot we naar de echte jungle kunnen.

Maar eerst moeten we een bedrijf registreren en vervoer aanschaffen. Dat bedrijf is er volgende week. Het advocatenkantoor De Sanctis/Bufete zorgt er voor dat volgende week donderdag het bedrijf Tanager Tourism Corp. echt bestaat. En dat voor ‘slechts’ U$ 1100. Maar goed, in Mozambique doen ze al langer over het uitzoeken of de naam die je voorstelt nog vrij is.

Het feit dat we een plek hebben om te wonen en koken betekent ook dat we boodschappen moesten doen. Er is een heel grote supermarkt bijna om de hoek en we kopen vanalles. Als we in de keuken staan bedenken we dat een pan toch ook wel handig was geweest... we lenen er een. Als we net al ons eten klaar hebben wordt er geklopt: de eigenaar van de geleende pan brengt ons een bord vol met rijst, erwtjes, kippevleugeltjes en gebakken banaan... om te proeven!

Panama

2006-07-11T11:58:00.001-05:00

“Panama?” horen wij u zeggen, “is dat niet dat (corrupte) land van Noriega en drugs?”
Ja wat zullen we er van zeggen? Noriega is in 1989 door de USA opgepakt en veroordeeld tot 30 jaar. Hij schijnt binnenkort, na 17 jaar in de cel, wegens goed gedrag vrijgelaten te worden en de meeste Panamezen zijn hier niet blij mee. De foto hiernaast laat een gebouw zien dat in dat jaar vernield werd. Op de achtergrond het moderne financiele/commerciele district.

Panama is meer bekend sinds het in 1999 eigenaar werd van het Panamakanaal (voltooid in 1914). De constructie van het kanaal begon in de 19e eeuw met de Fransen (De Lesseps ontwierp het concept en is dezelfde architect als van het Suez kanaal), maar de eerste poging liep uit op een mislukking: zo’n 20.000 mensen kwamen om door allerlei tropische ziekten (o.a. malaria en gele koorts). Na het falen van de Fransen wilden de Amerikanen het ook proberen maar zij konden geen overeenstemming bereiken met de Colombiaanse regering. Panama was toen nog een provincie van Colombia. De Amerikanen hielpen vervolgens de Panamezen om onafhankelijk te worden (in 1903 - de onafhankelijkheid van Spanje was overigens al in 1821), in ruil voor zeggenschap over de kanaalzone. Direct daarop begonnen de Amerikanen met de constructie volgens een nieuw ontwerp (met sluizen, de Fransen wilden alles op zeeniveau). Daarnaast werden de muggen met een militair aandoende campagne bestreden.
In 1977 tekenden de VS en Panama een overeenkomst voor teruggave van de kanaalzone en infrastructuur aan Panama in 1999. En zo geschiedde. Nu is er een debat gaande over de uitbreiding. Een gedeelte is nogal smal en ook de sluizen die de schepen over de landmassa voeren belemmeren de wereldwijde groei van schepen. De naam “panamax” refereert naar de maximale grootte van een schip dat nog net past in de sluizen om door het kanaal te kunnen varen.

Vanwege de jarenlange grote invloed van de Amerikanen op de Panamese economie, is de Panamese munt, de Balboa, gelijk aan de dollar en is de dollar wettig en algemeen betaalmiddel. Alle prijzen worden aangegeven met /B, maar er bestaat geen Balboa papiergeld, alleen Balboa munten en die zijn exact even groot en zwaar als de Amerikaanse quarters, dimes en cents.

Sinds de Amerikanen weg zijn, is Panama bezig om de juiste weg naar succes en ontwikkeling te vinden en ze kijken daarbij meer naar Costa Rica (buurland aan de west kant) dan naar hun oosterbuur Colombia, dat een slechter imago heeft. Zo hebben ze het leger afgeschaft. Dat is maar een bron van staatsgrepen en als puntje bij paaltje komt, dan grijpt de VS toch wel in als de situatie in Panama rond het kanaal hen niet zint.

Waarom deze blog?

2006-07-10T20:58:00.000-05:00

Niet iedereen is altijd even goed op de hoogte gehouden van het reilen en zeilen van Loes en Kees in Mozambique, waar we sinds 1995 woonden. Velen hoorden over ons via onze ouders, broers en zussen. Een enkele keer was onze vakantie in Nederland lang genoeg voor een bezoekje aan enkele oude vrienden. Maar we hebben/hadden zo veel meer vrienden en ook meer familie en we zouden best graag wat meer contact willen hebben en foto’s laten zien. (NB. Het prettige is dat de lezer/kijker geheel zelf kan beslissen hoelang hij/zij foto’s kijkt of helemaal niet kijkt naar kiekjes...).
In 2005 besloten wij om Mozambique (langzaam) vaarwel te zeggen – niet gemakkelijk en niet van harte. Het volstaat hier om te zeggen dat wij ons graag geografisch wat breder wilden orienteren op de arbeidsmarkt (ontwikkelingswerk) en vooral ook om te investeren in de toerisme sector als een geheel nieuwe uitdaging die onze lol van het zijn in de natuur (we blijven biologen) een nieuwe dimensie kan geven. In Mozambique is zoiets niet eenvoudig en erg duur voor een kleine investeerder (de details –aan sommigen bekend- zijn een verhaal apart). Overigens is ons duinhuis(je) in Mozambique nu te koop omdat we het geld graag willen gebruiken voor onze nieuwe start. Meer foto’s kunt u vinden op www.viviun.com/Real_Estate/Mozambique. Over de prijs valt persoonlijk via e-mail te onderhandelen.